Przeczytaj relację z odcinka pt. "Nie odstawiaj, optymalizuj. Zarządzanie hiperkaliemią w dobie terapii nefro- i kardioprotekcyjnych"

W najnowszym odcinku programu Kardioexpress gościem prof. Artura Mamcarza była prof. Beata Naumnik. Eksperci dyskutowali o zasadach postępowania w hiperkaliemii w kontekście optymalizacji terapii nefro- i kardioprotekcyjnych.

U chorych na przewlekłą chorobę nerek (PChN), zwłaszcza ze współistniejącą albuminurią, podstawę leczenia stanowią leki blokujące układ renina–angiotensyna–aldosteron (RAAS) – inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI) oraz antagoniści receptora angiotensynowego (sartany, ARB). Wykazują one udowodnione działanie nefroprotekcyjne poprzez redukcję albuminurii oraz spowolnienie tempa spadku eGFR, co przekłada się na istotną poprawę rokowania i przeżywalności pacjentów.

Wdrożenie pełnego leczenia kardio- i nefroprotekcyjnego nierzadko wiąże się z ryzykiem wystąpienia hiperkaliemii, co w praktyce klinicznej zbyt często prowadzi do przedwczesnej redukcji dawek lub całkowitej rezygnacji z ACEI/ARB. W jednym z przywołanych przez Ekspertkę badań wykazano, że odstawienie blokady układu RAAS z powodu podwyższonego stężenia potasu skutkowało istotnym wzrostem śmiertelności chorych. Z kolei w innej publikacji dowiedziono, że ponowne włączenie ACEI/ARB po ustąpieniu epizodu hiperkaliemii wiązało się ze zmniejszeniem ryzyka konieczności wdrożenia leczenia nerkozastępczego (dializoterapii) oraz niższą śmiertelnością ogólną – bez istotnego wzrostu ryzyka nawrotu ciężkiej hiperkaliemii.

W terapii inhibitorami układu RAAS kluczowe jest dążenie do stosowania najwyższej tolerowanej przez pacjenta dawki leku. Przyjmowanie dawek suboptymalnych wiąże się z wyższym ryzykiem zgonu i ostrych incydentów sercowo-naczyniowych, podczas gdy prawidłowe miareczkowanie dawek wydłuża przeżycie. Podkreślono jednoznacznie, że pojedynczy epizod hiperkaliemii nie powinien stanowić bezwzględnego wskazania do trwałego odstawienia ACEI/ARB.

W postępowaniu w przewlekłej hiperkaliemii towarzyszącej PChN w pierwszej kolejności należy wdrożyć poradnictwo dietetyczne dotyczące ograniczenia źródeł potasu w diecie (ze szczególnym uwzględnieniem zakazu stosowania zamienników soli kuchennej opartych na chlorku potasu). Jeśli to możliwe, należy odstawić leki zaburzające cewkowe wydalanie potasu przez nerki, pamiętając o niesteroidowych lekach przeciwzapalnych (NLPZ) oraz preparatach ziołowych. Istotnym elementem jest również zapewnienie adekwatnej terapii moczopędnej, wyrównanie kwasicy metabolicznej za pomocą wodorowęglanu sodu (NaHCO3) oraz unikanie redukcji dawek ACEI/ARB, o ile sytuacja kliniczna na to pozwala.

W dalszej części rozmowy poruszono kwestię zastosowania nowoczesnych leków wiążących potas w przewodzie pokarmowym w ramach terapii przewlekłej i ambulatoryjnej. W lecznictwie dostępne są dwie cząsteczki: cyklokrzemian sodowo-cyrkonowy oraz patiromer. Cyklokrzemian sodowo-cyrkonowy wiąże potas w zamian za jony sodu i wodoru, charakteryzując się szybkim początkiem działania (już po ok. 1 godzinie od podania). Z kolei patiromer to polimer wymieniający jony potasu na wapń; cechuje się wolniejszym narastaniem efektu, lecz zapewnia stabilną i długofalową kontrolę potasemii. W badaniach klinicznych wykazano, że terapia patiromerem pozwala na utrzymanie dotychczasowej, optymalnej dawki ACEI/ARB oraz zapobiega nawrotom hiperkaliemii. Ze względu na zdolność nieswoistego wiązania leków doustnych patiromer wymaga zachowania co najmniej 3-godzinnego odstępu od przyjęcia innych farmaceutyków. Lek charakteryzuje się niskim ryzykiem wywołania hipokaliemii; głównym parametrem wymagającym okresowego monitorowania w trakcie leczenia pozostaje stężenie magnezu w surowicy (ryzyko hipomagnezemii).

Wskazaniem do refundacji patiromeru w Polsce jest leczenie hiperkaliemii u dorosłych pacjentów z przewlekłą chorobą nerek w stadium co najmniej G3b (eGFR <45 ml/min/1,73 m²), którzy jednocześnie otrzymują leczenie inhibitorami układu RAAS (ACEI lub ARB).