Specyficzne objawy depresji w średnim wieku mogą wskazywać na zwiększone ryzyko demencji.

Utrata pewności siebie, trudności w radzeniu sobie z problemami czy zaburzenia koncentracji w średnim wieku mogą być związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju demencji nawet ponad 20 lat później. Takie wnioski płyną z 23-letniego badania kohortowego Whitehall II opublikowanego w czasopiśmie The Lancet Psychiatry. Wyniki są szczególnie interesujące, ponieważ depresja od kilku lat znajduje się wśród modyfikowalnych czynników ryzyka demencji wskazywanych przez ekspertów. Dotychczasowe badania koncentrowały się jednak głównie na samym rozpoznaniu depresji, a nie na znaczeniu poszczególnych symtomów. Autorzy najnowszej pracy postanowili sprawdzić, czy za obserwowany związek z późniejszym rozwojem demencji mogą odpowiadać konkretne objawy depresyjne. 

Do analizy włączono 5811 uczestników badania, których średni wiek wynosił 55,7 lat. W latach 1997–1999 oceniono objawy depresyjne za pomocą 30-punktowego Kwestionariusza Ogólnego Stanu Zdrowia (GHQ-30), narzędzia służącego do wykrywania istotnych klinicznie objawów psychicznych w populacji ogólnej. W trakcie średnio 22,6-letniej obserwacji demencję rozpoznano u 586 uczestników (10,1%). 

Autorzy wykazali, że spośród 30 analizowanych objawów depresyjnych jedynie sześć wykazywało związek z późniejszym rozwojem demencji. Utrata pewności siebie i trudności w radzeniu sobie z problemami wiązały się z blisko 50-procentowym wzrostem ryzyka rozwoju demencji. W przypadku osłabienia więzi emocjonalnych z innymi wzrost ten wynosił około 40%, natomiast dla przewlekłego napięcia, trudności z koncentracją oraz niezadowolenia ze sposobu wykonywania codziennych zadań – około 30%. 

Co istotne, zależności te utrzymywały się po uwzględnieniu uznanych czynników ryzyka demencji, w tym nosicielstwa allelu ε4 genu apolipoproteiny E (APOE ε4), jednego z najważniejszych genetycznych czynników ryzyka choroby Alzheimera, a także cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, otyłości, zaburzeń słuchu i czynników związanych ze stylem życia. Badacze odnotowali także, że związki między wymienionymi objawami a demencją były szczególnie wyraźne u osób przed 60. rokiem życia. 

Wyniki badania sugerują, że nie wszystkie objawy depresji mają takie samo znaczenie prognostyczne, a szczególną uwagę warto zwrócić na symptomy związane z samooceną, funkcjami wykonawczymi, koncentracją oraz relacjami społecznymi. Zdaniem autorów uwzględnienie profilu objawów depresyjnych mogłoby w przyszłości wspierać wcześniejszą identyfikację osób obciążonych zwiększonym ryzykiem demencji oraz bardziej spersonalizowane strategie postępowania. Należy jednak pamiętać, że badanie miało charakter obserwacyjny, a część analizowanych objawów może odzwierciedlać procesy związane z rozwojem demencji już na długo przed wystąpieniem jej objawów klinicznych. Konieczne są jednak dalsze badania pozwalające wyjaśnić mechanizmy leżące u podstaw obserwowanych zależności. 

Piśmiennictwo: 

Frank P, Singh-Manoux A, Pentti J, Batty GD, Sommerlad A, Steptoe A, Livingston G, Howard R, Kivimäki M. Specific midlife depressive symptoms and long-term dementia risk: a 23-year UK prospective cohort study. Lancet Psychiatry. 2026;13:100–111