Zaburzenia seksualne po lekach przeciwpsychotycznych: badanie real-world wskazuje na korzyści po zmianie terapii na kariprazynę.

Dysfunkcje seksualne to jedno z najczęstszych, a zarazem najbardziej niedoszacowanych działań niepożądanych leczenia przeciwpsychotycznego. Choć pacjenci rzadko zgłaszają je spontanicznie (poniżej 20% przypadków), badania z użyciem zwalidowanych narzędzi pokazują, że problem dotyczy nawet 60–70% aktywnych seksualnie chorych leczonych neuroleptykami. Konsekwencją jest gorsza jakość życia, pogorszenie relacji intymnych i – co kluczowe dla klinicystów – istotny spadek adherencji do leczenia.

Nowe hiszpańskie badanie prospektywne (SALSEX V), opublikowane w Journal of Clinical Medicine, dostarcza pierwszych danych z praktyki klinicznej na temat wpływu kariprazyny na funkcjonowanie seksualne pacjentów ze spektrum schizofrenii.

Do badania włączono 42 dorosłych pacjentów ze schizofrenią lub innymi zaburzeniami ze spektrum psychoz, ocenianych kwestionariuszem zaburzeń seksualnych związanych ze stosowaniem leków psychotropowych (SALSEX) przed rozpoczęciem leczenia i po trzech miesiącach. Czternaście osób rozpoczynało leczenie kariprazyną, natomiast 28 pacjentów przestawiono na ten lek z powodu klinicznie istotnych zaburzeń seksualnych wywołanych wcześniejszą terapią przeciwpsychotyczną. Równolegle analizowano stężenie prolaktyny oraz wskaźniki skuteczności leczenia psychiatrycznego.

Najbardziej wyraźne efekty odnotowano u pacjentów, u których dokonano zmiany terapii. Średni wynik w skali SALSEX zmniejszył się z 8,04 do 2,41 punktu, co oznacza dużą i klinicznie istotną poprawę obejmującą wszystkie ocenianie domeny – libido, pobudzenie seksualne, opóźniony orgazm, anorgazmię oraz subiektywną uciążliwość zaburzeń. Efekt był widoczny już po miesiącu leczenia i narastał do końca obserwacji. W grupie rozpoczynającej terapię od kariprazyny odnotowano mniejszy, choć również istotny statystycznie spadek wyniku SALSEX (z 2,79 do 1,23 pkt), bez żadnego przypadku nowo powstałej dysfunkcji seksualnej.

Istotnemu zmniejszeniu uległo również stężenie prolaktyny u pacjentów zmieniających leczenie, jednak autorzy nie wykazali bezpośredniej zależności pomiędzy stopniem obniżenia prolaktyny a poprawą funkcji seksualnych. Nie obserwowano także istotnych zmian stężeń testosteronu ani innych hormonów płciowych, co sugeruje udział dodatkowych mechanizmów farmakologicznych, prawdopodobnie związanych z preferencyjnym powinowactwem kariprazyny do receptora D3.

Co ważne, korzystny efekt nie wiązał się z pogorszeniem kontroli objawów psychiatrycznych – w obu grupach odnotowano poprawę stanu psychicznego. Tylko 2 na 42 pacjentów zrezygnowało z leczenia z powodu działań niepożądanych, a żadne z przerwań nie było związane z nawrotem problemów seksualnych.

Autorzy podkreślają, że zaburzenia seksualne nadal zbyt rzadko są przedmiotem rutynowej oceny podczas wizyt psychiatrycznych, mimo że mogą stanowić jedną z głównych przyczyn nieprzestrzegania zaleceń terapeutycznych. Wyniki dostarczają pierwszych prospektywnych danych wskazujących, że zmiana terapii na kariprazynę może przynieść istotne korzyści u pacjentów z zaburzeniami seksualnymi związanymi z leczeniem przeciwpsychotycznym. Ze względu na niewielką liczebność próby, brak grupy kontrolnej oraz krótki, trzymiesięczny okres obserwacji wyniki wymagają jednak potwierdzenia w większych badaniach randomizowanych.

Piśmiennictwo:

1. Ángel L. Montejo, Juan C. Fiorini, Pedro Megía, Rubén Ochoa, Belén Arribas, Marc Peraire, Iván Echeverria, Eladio Aparicio, Llanyra García-Ullán; Improvement in Antipsychotic-Related Sexual Dysfunction After Switching to Cariprazine: A Prospective Real-World Study. Journal of Clinical Medicine 2026;15:3320.