Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD – attention deficit hyperactivity disorder) stanowi jedno z najczęstszych zaburzeń neurorozwojowych, objawiające się problemami związanymi z uwagą, nadruchliwością i impulsywnością, które utrudniają codzienne funkcjonowanie. Leczenie ADHD polega na łagodzeniu objawów za pomocą psychoterapii i farmakoterapii. W zakresie leczenia farmakologicznego w Polsce najczęściej stosuje się metylofenidat i lisdeksamfetaminę. W pracy omówiono mechanizmy działania tych substancji oraz zawarto porównanie ich skuteczności, bezpieczeństwa i możliwości stosowania w różnych grupach wiekowych na podstawie badań i praktyki klinicznej.

Metodologia pracy

W artykule zastosowano metodę przeglądu narracyjnego z elementami systematycznego doboru źródeł. Przeszukano bazy PubMed, Scopus, Web of Science, wykorzystując słowa kluczowe: ADHD, methylphenidate, lisdexamfetamine, efficacy, adverse effects, treatment, clinical trials. Uwzględniono prace w języku angielskim i polskim, opublikowane w latach 2013-2024, zawierające dane z badań klinicznych, metaanaliz, zaleceń towarzystw naukowych oraz przeglądów literatury. Dodatkowo uwzględniono aktualne dane z polskich raportów Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) oraz wytyczne brytyjskiego Narodowego Instytutu Zdrowia i Doskonałości Klinicznej (NICE – National Institute for Health and Care Excellence). Priorytet nadano źródłom o wysokim poziomie wiarygodności naukowej (np. Cochrane Library).

Etiologia ADHD

Etiologia ADHD nie została dotąd w pełni wyjaśniona, uznaje się jednak, że podłoże zaburzenia ma charakter wieloczynnikowy. W jego rozwoju wskazuje się m.in. na udział czynników genetycznych. Warianty genetyczne związane z ADHD są częściowo wspólne z obserwowanymi w innych zaburzeniach psychiatrycznych, takich jak schizofrenia, ciężka depresja lub choroba afektywna dwubiegunowa (tab. 1). Chociaż zazwyczaj wykazują one niewielki wpływ indywidualny, to gdy się zsumują, mogą powodować znaczne ryzyko. Należy przy tym zaznaczyć, że objawy ADHD obserwuje się również u osób bez rodzinnego obciążenia, co sugeruje istotny udział czynników środowiskowych i epigenetycznych w rozwoju tego zaburzenia¹.