Temat numeru
Powikłania metaboliczne po operacjach bariatrycznych
dr n. med. Tomasz Rusinowicz
- Przegląd powikłań metabolicznych po rękawowej resekcji żołądka i zabiegu wyłączenia żołądkowego na pętli Roux-en-Y (niedobory mikroskładników, zespół poposiłkowy i hipoglikemia po operacji bariatrycznej, choroby metaboliczne kości)
- Propozycja algorytmów postępowania prewencyjnego oraz w przypadku wystąpienia powikłań metabolicznych po operacji bariatrycznej jako dodatek do istniejących polskich rekomendacji
Chirurgia bariatryczna to najskuteczniejsza metoda leczenia otyłości olbrzymiej. Rękawowa resekcja żołądka (SG – sleeve gastrectomy) oraz wyłączenie żołądkowe z zespoleniem na pętli Roux-en-Y (RYGB – Roux-en-Y gastric bypass) stanowią łącznie ponad 90% wszystkich procedur bariatrycznych wykonywanych w Polsce i na świecie. Liczne badania wskazują, że po operacjach bariatrycznych wzrasta ryzyko powikłań metabolicznych. Jest to istotne dla chirurga bariatry, który w warunkach polskich w pierwszych latach po operacji pełni funkcję lekarza sprawującego kontrole odległe. Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie praktycznego przeglądu powikłań metabolicznych po dwóch najczęstszych procedurach bariatrycznych oraz zaproponowanie algorytmów postępowania stanowiących praktyczne rozwinięcie istniejących polskich rekomendacji.
Niedobory mikroelementów
Skala problemu
Niedobory mikroelementów stanowią najczęstsze powikłanie metaboliczne chirurgii bariatrycznej. Mogą wystąpić lub nasilić się u nawet 60% pacjentów w ciągu 6 miesięcy i u niemal 100% pacjentów w ciągu 2 lat po operacji, niezależnie od stosowania suplementacji. Ich częstość i stopień zależą od rodzaju procedury, przedoperacyjnego stanu odżywienia, nawyków żywieniowych, przestrzegania zaleceń dotyczących suplementacji przez pacjentów oraz stopnia redukcji masy ciała. Warto zaznaczyć, że sama otyłość jest czynnikiem ryzyka wystąpienia deficytów, np. niedobory witaminy D (do 74%) i żelaza (do 22%) są często obecne już przed operacją1-4.
Istotne niedobory ujawniające się w pierwszych 2 latach po operacji
Żelazo
Niedokrwistość z niedoboru żelaza jest najczęstszym rodzajem niedoboru po operacji bariatrycznej. Dotyczy do 17% pacjentów po SG i do 50% osób po RYGB w ciągu pierwszych 2 lat po zabiegu. Główne jej przyczyny to: niedobór kwasu solnego (zmniejszenie wchłaniania żelaza niehemowego i hemowego), ominięcie dwunastnicy (po RYGB), interakcje z suplementami wapnia i cynku oraz wpływ składników diety (fityniany, fosforany). Szczególnie narażone są miesiączkujące kobiety. Niedobór żelaza może wystąpić już od 6 miesiąca po operacji1,3.
