Temat numeru
Co zmieniają nowe inhibitory punktów kontrolnych w czerniaku i raku kolczystokomórkowym?
lek. Piotr Janicki
lek. Joanna Zalewska-Gryszko
dr n. med. Monika Słowińska
płk prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Witold Owczarek
- Immunoterapia – przełom w leczeniu czerniaka i raka płaskonabłonkowego
- Korzyści i wyzwania związane ze stosowaniem inhibitorów punktów kontrolnych u pacjentów z tymi nowotworami
- Działania niepożądane immunoterapii – rola dermatologa w ich leczeniu i monitorowaniu
W ostatnich dekadach immunoterapia, a zwłaszcza inhibitory punktów kontrolnych (ICIs – immune checkpoint inhibitors), zrewolucjonizowała leczenie czerniaka i raka kolczystokomórkowego skóry. Leki takie jak ipilimumab (anty-CTLA-4), pembrolizumab, niwolumab oraz cemiplimab (anty-PD-1) znacząco poprawiły przeżywalność chorych z lokalnie zaawansowanymi i przerzutowymi postaciami tych nowotworów1; w części przypadków dochodzi nawet do całkowitego wyleczenia. Choć immunoterapia przyniosła przełomowe wyniki w tym zakresie, jej stosowanie wiąże się z istotnymi wyzwaniami. Nie wszyscy pacjenci odpowiadają na leczenie. Różnorodne działania niepożądane dotyczą nawet połowy chorych (przy czym ok. 10% z nich ma ciężkie nasilenie, w skrajnych przypadkach stanowiące zagrożenie dla życia). Obecnie trwają intensywne badania nad nowymi celami molekularnymi (np. TIM-3 – T-cell immunoglobulin and mucin domain 3; TIGIT – T-cell immunoreceptor with immunoglobulin and ITIM domains), biomarkerami predykcyjnymi oraz terapiami skojarzonymi2-4. Niniejszy artykuł podsumowuje aktualny stan wiedzy na temat mechanizmów działania ICIs, ich skuteczności i bezpieczeństwa w leczeniu czerniaka oraz raka kolczystokomórkowego skóry, sygnalizuje także perspektywy rozwoju tej strategii terapeutycznej.
Immunoterapia nowotworów
Immunoterapia nowotworów zasadniczo różni się od chemioterapii oraz terapii celowanych pod względem mechanizmu działania i profilu działań niepożądanych. Podstawą jej oddziaływania jest wykorzystanie wrodzonych mechanizmów odpowiedzi immunologicznej do zwalczania komórek nowotworowych (ryc. 1). Z definicji nowotwory charakteryzujące się dużą immunogennością cechują się lepszą odpowiedzią na immunoterapię. ICIs zapobiegają „wyczerpaniu” limfocytów T, umożliwiając ich dalszą aktywację i w konsekwencji podtrzymanie przeciwnowotworowej odpowiedzi immunologicznej. W ten sposób można uzyskać zadowalające efekty terapeutyczne i istotną poprawę rokowania pacjentów. W Polsce terapia ta jest dostępna w ramach programów lekowych Narodowego Funduszu Zdrowia prowadzonych przez ośrodki onkologiczne oraz dermatologiczne. Leczenie kontynuuje się do momentu wystąpienia progresji choroby lub nieakceptowalnej toksyczności. Czas trwania leczenia wynosi najczęściej do 2 lat.
