Jajnik jako narząd podlegający cyklicznym przemianom cechuje się różną morfologią w zależności od stadium cyklu miesiączkowego, wieku czy statusu hormonalnego pacjentki. Co za tym idzie – obraz jajników w badaniu ultrasonograficznym nasuwa niekiedy wątpliwości co do obecności i charakteru potencjalnych zmian lub postępowania z nimi. Choć jakiekolwiek podejrzenie guza zawsze budzi niepokój pacjentek, wiele zmian opisywanych w jajnikach ma charakter łagodny.

Epidemiologia

Według danych statystycznych Narodowego Funduszu Zdrowia w 2023 roku w Polsce odbyło się 3269 hospitalizacji z rozpoznaniem niezłośliwego nowotworu jajnika (kod D27) przypisanych do grupy średnich zabiegów górnej części układu rozrodczego (kod M14). Porównując statystyki z poprzednich lat (od 2020 roku), można zauważyć stały wzrost liczby pacjentek z tą diagnozą¹. Trzeba pamiętać, że powyższe statystyki nie uwzględniają chorych z rozpoznaniem łagodnych guzów jajnika obserwowanych ambulatoryjnie, które nie wymagały hospitalizacji, a także pacjentek z rozpoznaniem łagodnego guza jajnika hospitalizowanych i/lub operowanych z innych przyczyn. Niemniej na podstawie powyższych danych oraz własnego doświadczenia można wywnioskować, że niezłośliwe guzy jajników stanowią częsty i istotny problem kliniczny.

Diagnostyka

Zgodnie z terminologią zaproponowaną przez Timmermana² zmiana przydatków to struktura w obrębie jajnika lub jajowodu, która w obrazie ultrasonograficznym wydaje się różnić od normalnie obserwowanych obrazów fizjologicznych. Większość zmian jajnika wykrywana jest przypadkowo w trakcie badania ginekologicznego (w razie potrzeby poszerzonego o badanie per rectum) lub ultrasonograficznego narządu rodnego i nie daje żadnych objawów. Niemniej w zależności od ich rozmiaru i ewentualnego ucisku na okoliczne struktury zmiany te mogą objawiać się m.in. bólami podbrzusza, uczuciem ucisku na pęcherz moczowy, bólami podczas wypróżnień czy zaburzeniami cyklu miesiączkowego. Warto zaznaczyć, że w razie szybkiego wzrostu lub skrętu zmiany przydatków może pojawić się ból podbrzusza z towarzyszącymi nudnościami lub wymiotami, a w przypadku pęknięcia zmiany pacjentka może prezentować objawy ostrego brzucha.

Najprostszą i najszybszą metodą diagnostyczną patologii jajnika jest badanie ultrasonograficzne. Jest ono wykonywane przez eksperta, cechuje się bardzo dobrymi wynikami w zakresie różnicowania zmian łagodnych i złośliwych3. Jednym z obecnie zaleca...