Dostępne dane jednoznacznie wskazują, że wysokie spożycie sodu przyczynia się do wzrostu ciśnienia tętniczego, będącego głównym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Mechanizmy te obejmują zarówno zwiększenie objętości płynów ustrojowych, jak i zmiany strukturalne oraz czynnościowe w obrębie naczyń krwionośnych i mięśnia sercowego. Co istotne, rosnąca liczba badań potwierdza, że negatywny wpływ sodu wykracza poza jego działanie hipertensyjne i obejmuje bezpośrednie oddziaływanie na śródbłonek, procesy zapalne oraz przebudowę narządową.

Ograniczenie spożycia sodu stanowi skuteczną, bezpieczną i ekonomicznie uzasadnioną strategię zarówno w profilaktyce pierwotnej, jak i wtórnej chorób sercowo-naczyniowych. Interwencje dietetyczne, w tym redukcja spożycia żywności przetworzonej oraz promowanie wzorców żywieniowych takich jak dieta DASH lub śródziemnomorska, wykazują istotny wpływ na obniżenie ciśnienia tętniczego i redukcję ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych. W praktyce klinicznej kluczowe znaczenie ma indywidualizacja zaleceń, uwzględniająca stan kliniczny pacjenta, współistniejące choroby oraz wrażliwość na sód.

Mimo istniejących kontrowersji dotyczących optymalnego poziomu spożycia sodu większość wytycznych międzynarodowych jest zgodna co do konieczności jego ograniczenia. Jednocześnie nowe kierunki badań, obejmujące m.in. rolę magazynowania sodu w tkankach, znaczenie stosunku sodu do potasu oraz zjawisko wrażliwości na sód, wskazują na potrzebę dalszego pogłębiania wiedzy w tym zakresie i rozwijania podejścia spersonalizowanego. Z perspektywy zdrowia publicznego kluczowe znaczenie mają działania systemowe, takie jak reformulacja produktów spożywczych, regulacje prawne oraz edukacja społeczeństwa. Skuteczne połączenie interwencji indywidualnych i populacyjnych może przyczynić się do istotnego zmniejszenia obciążenia chorobami sercowo-naczyniowymi oraz poprawy jakości i długości życia populacji.

ABSTRACT

The importance of sodium intake in the control of cardiovascular risk

Sodium is one of the most important electrolytes in the human body, playing that plays a key role in regulating water and electrolyte balance, maintaining acid-base balance, and controlling blood pressure. The appropriate concentration of sodium is essential for the proper functioning of the nervous and muscular systems, however, an excessive dietary intake of sodium poses a substantial public health problem. Modern dietary habits, which are largely based on the consumption of highly processed foods, exceed significantly the recommended daily sodium intake. Numerous studies indicate that excessive sodium levels contribute to the development of hypertension by increasing body fluid volume and disrupting vascular endothelial function. Consequently, this results in a higher risk of cardiovascular diseases such as coronary heart disease, heart failure, and stroke. This article presents the current data on the impact of sodium intake on the cardiovascular system and discusses the pathophysiological mechanisms underlying the resulting relationships. Furthermore, the article also highlights the importance of dietary sodium restriction as a key element in the primary and secondary prevention of cardiovascular diseases, in accordance with current health recommendations.

Piśmiennictwo

1. Hall JE. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. 14th ed. Elsevier, 2021

2. World Health Organization. Guideline: Sodium intake for adults and children. Geneva: WHO, 2012

3. Visseren FLJ, Mach F, Smulders YM, et al. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur Heart J 2021;42(34):3227-337. doi: 10.1093/eurheartj/ehab484

4. Wadei HM, Textor SC. The role of the kidney in regulating arterial blood pressure. Nat Rev Nephrol 2012;8(10):602-9. doi: 10.1038/nrneph.2012.191

5. He FJ, MacGregor GA. Salt reduction lowers cardiovascular risk: meta-analysis of outcome trials. Lancet 2011;378(9789):380-2. doi: 10.1016/S0140-6736(11)61174-4

6. Intersalt Cooperative Research Group. Intersalt: an international study of electrolyte excretion and blood pressure. Results for 24 hour urinary sodium and potassium excretion. BMJ 1988;297(6644):319-28. doi: 10.1136/bmj.297.6644.319

7. Whelton PK. Sodium, blood pressure, and cardiovascular disease: a compelling scientific case for improving the health of the public. Circulation 2014;129(10):1085-7. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.114.00813

8. Sacks FM, Svetkey LP, Vollmer WM, et al. Effects on blood pressure of reduced dietary sodium and the Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) diet. DASH-Sodium Collaborative Research Group. N Engl J Med 2001;344(1):3-10. doi: 10.1056/NEJM200101043440101

9. American Heart Association. Sodium and salt recommendations. https://www.heart.org/en/healthy-living/healthy-eating/eat-smart/sodium/how-much-sodium-should-i-eat-per-day

10. Whelton PK, Carey RM, Aronow WS, et al. 2017 ACC/AHA/AAPA/ABC/ACPM/AGS/APhA/ASH/ASPC/NMA/PCNA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines. Hypertension 2018;71(6):e13-e115. doi: 10.1161/HYP.0000000000000065

11. EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA); Turck D, Castenmiller J, de Henauw S, et al. Dietary reference values for sodium. EFSA J 2019;17(9):e05778. doi: 10.2903/j.efsa.2019.5778

12. National Health Service (NHS). Salt in your diet [Internet]. https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/food-types/salt-in-your-diet/

13. O'Donnell M, Mente A, Rangarajan S, et al. Urinary sodium and potassium excretion, mortality, and cardiovascular events. N Engl J Med 2014;371(7):612-23. doi: 10.1056/NEJMoa1311889

14. Titze J. A different view on sodium balance. Curr Opin Nephrol Hypertens 2015;24(1):14-20. doi: 10.1097/MNH.0000000000000085

Do góry