Zespół Dunbara (MALS – median arcuate ligament syndrome) należy do grupy zespołów uciskowych naczyń trzewnych w obrębie jamy brzusznej. W polskim piśmiennictwie częściej stosowane są nazwy odnoszące się do mechanizmu patofizjologicznego schorzenia: zespół więzadła pośrodkowego łukowatego przepony lub zespół pnia trzewnego^1-3.

Istotą choroby jest zewnętrzny ucisk pnia trzewnego przez więzadło pośrodkowe łukowate przepony (MAL – median arcuate ligament). Zwężenie najczęściej obejmuje proksymalny odcinek pnia trzewnego, zwykle w obrębie pierwszych 2-5 mm od jego odejścia od aorty brzusznej^4-7.

W 1917 roku amerykański anatom i patolog Benjamin Lipshutz opisał wariant anatomiczny polegający na ucisku pnia trzewnego przez struktury przepony⁴. Opis ten dotyczył zjawiska anatomicznego i nie odnosił się jeszcze do zespołu klinicznego.

Zespół jako odrębną jednostkę kliniczną przedstawili w latach 60. XX wieku Pekka-Tapani Harjola oraz J. David Dunbar. W 1963 roku fiński chirurg Harjola opisał pacjenta operowanego z powodu włóknistego zwoju w okolicy pnia trzewnego, u którego po odbarczeniu tej okolicy doszło do ustąpienia wcześniej zgłaszanych dolegliwości – poposiłkowego bólu nadbrzusza oraz wyraźnego szmeru naczyniowego słyszalnego nad nadbrzuszem⁵. Autor powiązał obserwowane objawy ze zwężeniem pnia trzewnego.

W 1965 roku Dunbar opublikował opis serii pacjentów leczonych operacyjnie poprzez przecięcie więzadła pośrodkowego łukowatego przepony, dzięki czemu uzyskano u nich poprawę kliniczną. To właśnie on wskazał klasyczną triadę objawów obejmującą poposiłkowy ból nadbrzusza, szmer naczyniowy oraz spadek masy ciała, a także zaproponował chirurgiczne leczenie zespołu^4,5.

Anatomia

Pień trzewny (truncus coeliacus) stanowi pierwszą nieparzystą gałąź trzewną aorty brzusznej i jest jednym z kluczowych naczyń zaopatrujących w krew narządy jamy brzusznej pochodzące z jelita przedniego. Odchodzi od przedniej ściany aorty, najczęściej na poziomie Th12-L1 (rzadziej Th11-L1), bezpośrednio poniżej rozworu aortowego przepony^6,7.

Charakteryzuje się krótkim przebiegiem, zwykle długości 1-2 cm, choć w praktyce klinicznej obserwuje się znaczną zmienność osobniczą w zakresie jego długości, kąta odejścia oraz średnicy. Po krótkim odcinku dzieli się typowo na trzy główne gałęzie...

Obszar unaczynienia pnia trzewnego obejmuje brzuszną część przełyku, żołądek, proksymalny odcinek dwunastnicy, wątrobę, pęcherzyk żółciowy, trzustkę oraz śledzionę7-11. Z tego względu zaburzenia przepływu w jego obrębie mogą prowadzić do objawów n...