Temat numeru
Zastosowanie ultrasonografii w diagnostyce chorób obwodowego układu nerwowego
dr hab. n. med. Jakub Antczak
dr n. med. Gabriela Rusin
Piotr Koceniak
- Tematem niniejszego artykułu jest zastosowanie ultrasonografii (USG) w poszczególnych chorobach obwodowego układu nerwowego w odniesieniu do objawów klinicznych i badania przewodnictwa nerwowego, z podkreśleniem znaczenia multimodalnego podejścia w nowoczesnej diagnostyce chorób nerwowo-mięśniowych. Omówiono ponadto wymagania dotyczące sprzętu USG i optymalnego ustawienia przy wizualizacji nerwów obwodowych
Wraz z postępem technicznym ultrasonografia znajduje coraz powszechniejsze zastosowanie w diagnostyce chorób dotyczących małych narządów, w tym nerwów obwodowych. Jej wartość ujawnia się przede wszystkim, gdy jest używana razem z tradycyjnymi badaniami przewodnictwa nerwowego i elektromiografią (EMG). W wielu przypadkach zobrazowanie odpowiednich zmian anatomicznych pozwala wyjaśnić nietypowy bądź niekonkluzywny wynik elektrodiagnostyki. W urazach nerwów obwodowych i w niektórych innych schorzeniach USG pozwala na szybkie podjęcie decyzji o chirurgicznej interwencji oraz na właściwe ustalenie jej zakresu, a ponadto na nawigowanie okołonerwowe iniekcji leczniczych.
Postęp w zakresie obrazowania
Ostatnie dekady przyniosły znaczący postęp w zakresie parametrów technicznych oraz technik obrazowania USG. Powszechnie dziś stosuje się wizualizację niewielkich struktur, takich jak drobne zmiany wewnątrz narządów miąższowych, przyczepy ścięgien, drobne tętnice, kaletki i więzadła stawowe, co stanowi znaczącą pomoc w procesie diagnostycznym, a także przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych u pacjentów z różnego rodzaju schorzeniami narządu ruchu, z zaburzeniami endokrynologicznymi, ginekologicznymi i in. Wysokorozdzielcza ultrasonografia (czyli stosująca głowice ≥12 MHz) umożliwia również bezpieczne przeprowadzanie małych zabiegów typu celowane biopsje i precyzyjne dostawowe podawanie leków. Stosunkowo rzadszym zastosowaniem pozostaje w diagnostyce nerwów obwodowych i mięśni. Dzieje się tak mimo coraz większej liczby badań potwierdzających przydatność tej modalności, zwłaszcza w połączeniu z tradycyjnie stosowanymi w diagnostyce obwodowego układu nerwowego badaniami przewodnictwa nerwowego i EMG. Przy wszystkich swoich ograniczeniach USG ma unikatowe przewagi na tym polu. Jako jedyne badanie obrazowe może być stosowana równolegle z elektrofizjologią, nawet przez tę samą osobę. Obserwowane nieprawidłowości przewodnictwa mogą być natychmiast weryfikowane pod względem ich etiologii – i odwrotnie: obserwowane nieprawidłowości morfologiczne (np. pourazowe zmiany nerwu) można natychmiast weryfikować pod względem ich znaczenia dla funkcji (przewodzenia) nerwu. Ultrasonografia jako jedyna modalność wizualizuje struktury dynamicznie, czyli w trakcie ruchu biernego lub czynnego. Wysokorozdzielcza USG, a zwłaszcza ultrawysokorozdzielcza (≥22 MHz), przewyższa także inne techniki (łącznie z rezonansem magnetycznym [MR]) pod względem rozdzielczości obrazu. Do tego nie wiąże się z ekspozycją na szkodliwe promieniowanie jonizujące, jest przystępna cenowo i może być stosowana przy łóżku chorego. Jej głównym ograniczeniem jest niewielka penetracja, natomiast ma to znaczenie stosunkowo rzadko z uwagi na powierzchowne położenie większości nerwów obwodowych.