Temat numeru

Zastosowanie ultrasonografii w diagnostyce chorób obwodowego układu nerwowego

dr hab. n. med. Jakub Antczak

dr n. med. Gabriela Rusin

Piotr Koceniak

Klinika Neurologii, Collegium Medicum – Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Adres do korespondencji:

dr hab. n. med. Jakub Antczak

Klinika Neurologii, Collegium Medicum

– Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

ul. Jakubowskiego 2, 30-688 Kraków

e-mail: jakub.antczak@uj.edu.pl

  • Tematem niniejszego artykułu jest zastosowanie ultrasonografii (USG) w poszczególnych chorobach obwodowego układu nerwowego w odniesieniu do objawów klinicznych i badania przewodnictwa nerwowego, z podkreśleniem znaczenia multimodalnego podejścia w nowoczesnej diagnostyce chorób nerwowo-mięśniowych. Omówiono ponadto wymagania dotyczące sprzętu USG i optymalnego ustawienia przy wizualizacji nerwów obwodowych

Wraz z postępem technicznym ultrasonografia znajduje coraz powszechniejsze zastosowanie w diagnostyce chorób dotyczących małych narządów, w tym nerwów obwodowych. Jej wartość ujawnia się przede wszystkim, gdy jest używana razem z tradycyjnymi badaniami przewodnictwa nerwowego i elektromiografią (EMG). W wielu przypadkach zobrazowanie odpowiednich zmian anatomicznych pozwala wyjaśnić nietypowy bądź niekonkluzywny wynik elektrodiagnostyki. W urazach nerwów obwodowych i w niektórych innych schorzeniach USG pozwala na szybkie podjęcie decyzji o chirurgicznej interwencji oraz na właściwe ustalenie jej zakresu, a ponadto na nawigowanie okołonerwowe iniekcji leczniczych.

Postęp w zakresie obrazowania

Ostatnie dekady przyniosły znaczący postęp w zakresie parametrów technicznych oraz technik obrazowania USG. Powszechnie dziś stosuje się wizualizację niewielkich struktur, takich jak drobne zmiany wewnątrz narządów miąższowych, przyczepy ścięgien, drobne tętnice, kaletki i więzadła stawowe, co stanowi znaczącą pomoc w procesie diagnostycznym, a także przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych u pacjentów z różnego rodzaju schorzeniami narządu ruchu, z zaburzeniami endokrynologicznymi, ginekologicznymi i in. Wysokorozdzielcza ultrasonografia (czyli stosująca głowice ≥12 MHz) umożliwia również bezpieczne przeprowadzanie małych zabiegów typu celowane biopsje i precyzyjne dostawowe podawanie leków. Stosunkowo rzadszym zastosowaniem pozostaje w diagnostyce nerwów obwodowych i mięśni. Dzieje się tak mimo coraz większej liczby badań potwierdzających przydatność tej modalności, zwłaszcza w połączeniu z tradycyjnie stosowanymi w diagnostyce obwodowego układu nerwowego badaniami przewodnictwa nerwowego i EMG. Przy wszystkich swoich ograniczeniach USG ma unikatowe przewagi na tym polu. Jako jedyne badanie obrazowe może być stosowana równolegle z elektrofizjologią, nawet przez tę samą osobę. Obserwowane nieprawidłowości przewodnictwa mogą być natychmiast weryfikowane pod względem ich etiologii – i odwrotnie: obserwowane nieprawidłowości morfologiczne (np. pourazowe zmiany nerwu) można natychmiast weryfikować pod względem ich znaczenia dla funkcji (przewodzenia) nerwu. Ultrasonografia jako jedyna modalność wizualizuje struktury dynamicznie, czyli w trakcie ruchu biernego lub czynnego. Wysokorozdzielcza USG, a zwłaszcza ultrawysokorozdzielcza (≥22 MHz), przewyższa także inne techniki (łącznie z rezonansem magnetycznym [MR]) pod względem rozdzielczości obrazu. Do tego nie wiąże się z ekspozycją na szkodliwe promieniowanie jonizujące, jest przystępna cenowo i może być stosowana przy łóżku chorego. Jej głównym ograniczeniem jest niewielka penetracja, natomiast ma to znaczenie stosunkowo rzadko z uwagi na powierzchowne położenie większości nerwów obwodowych.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Postęp w zakresie obrazowania

Ostatnie dekady przyniosły znaczący postęp w zakresie parametrów technicznych oraz technik obrazowania USG. Powszechnie dziś stosuje się wizualizację niewielkich struktur, takich [...]

Parametry odpowiedniego aparatu ultrasonograficznego i głowic

Większość współcześnie oferowanych ultrasonografów pozwala na wiarygodną wizualizację i ocenę głównych nerwów kończyn (pośrodkowego, łokciowego, promieniowego, skórno-mięśniowego, łydkowego, strzałkowego, piszczelowego, kulszowego, [...]

Obraz prawidłowego nerwu, splotów ramiennych, korzeni rdzeniowych odcinka szyjnego oraz mięśnia – najczęstsze artefakty

W przekroju poprzecznym nerw stanowi najczęściej strukturę zbliżoną do okręgu, o ile sąsiadujące struktury nie wywierają nań ucisku (fizjologicznie ucisk występuje [...]

Zalety i ograniczenia ultrasonografii nerwów w poszczególnych chorobach obwodowego układu nerwowego

W pierwszej kolejności ucisk na nerw powoduje jego niedokrwienie będące skutkiem okluzji naczyń odżywiających. Niedokrwienie wraz z pojawiającym się zastojem żylnym [...]

Stany chorobowe imitujące zaburzenia obwodowego układu nerwowego

Ultrasonografia odznacza się unikatową możliwością różnicowania uszkodzenia obwodowego układu nerwowego z innymi schorzeniami dającymi łudząco podobne objawy, pochodzącymi najczęściej z uszkodzenia [...]

Lecznicze iniekcje okołonerwowe pod kontrolą ultrasonografu

Inną unikatową zaletą wysokorozdzielczej USG jest możliwość obrazowania igły iniekcyjnej w czasie rzeczywistym. Pozwala to na precyzyjne okołonerwowe podanie odpowiedniego leku. [...]

Podsumowanie

Ultrasonografia zajmuje dziś poczesne miejsce w diagnostyce chorób obwodowego układu nerwowego. Może być stosowana samodzielnie, niemniej szczególnie wysoką wartość diagnostyczną zyskuje, [...]

Do góry