Nowotwory złośliwe stanowią jedną z głównych przyczyn zachorowalności i śmiertelności na świecie. Pomimo postępu w diagnostyce i terapii wciąż pozostają istotnym wyzwaniem współczesnej medycyny. Konwencjonalne metody leczenia, takie jak chirurgia, radioterapia (RTH – radiotherapy), chemioterapia (CTH – chemotherapy) i terapia fotodynamiczna, często wiążą się z poważnymi ograniczeniami, w tym toksycznością układową, niespecyficzną dystrybucją leków, niską biodostępnością substancji czynnych oraz rozwojem oporności komórek nowotworowych na stosowane preparaty. Z tego względu od kilku dekad intensywnie poszukuje się nowych strategii terapeutycznych, które mogłyby zwiększyć skuteczność leczenia przy jednoczesnym ograniczeniu działań niepożądanych^1,2.

Jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się gałęzi onkologii translacyjnej jest nanomedycyna, w tym zastosowanie nanocząstek jako nośników leków oraz narzędzi diagnostycznych. Dzięki swoim unikalnym właściwościom fizykochemicznym umożliwiają one poprawę stabilności farmaceutyków, zwiększenie ich biodostępności oraz selektywne dostarczanie do komórek nowotworowych. Szczególną uwagę zwracają nanoformulacje lipidowe, a zwłaszcza liposomy, które dzięki biokompatybilności, zdolności do enkapsulacji substancji hydrofilowych i lipofilowych, a także możliwości funkcjonalizacji powierzchni stanowią jedną z najlepiej przebadanych i najczęściej stosowanych platform nanonośnikowych^3,4.

Rozwój kolejnych generacji liposomów – od klasycznych układów fosfolipidowych po systemy długokrążące – ukierunkowane oraz wielofunkcyjne, otworzył nowe perspektywy w leczeniu i diagnostyce nowotworów. Liposomy znalazły zastosowanie zarówno w terapii celowanej, jak i w obrazowaniu nowotworów, co czyni je obiecującym narzędziem w medycynie spersonalizowanej⁵.

Klasyfikacja i właściwości nanocząstek w medycynie

W zakresie nanometrycznym nanocząstki osiągają wymiary 1-100 nm w co najmniej jednym wymiarze. Są strukturami charakteryzującymi się unikalnymi właściwościami fizykochemicznymi wynikającymi ze zwiększonego stosunku powierzchni do objętości oraz efektów kwantowych. W medycynie i farmacji nanocząstki definiuje się jako układy koloidalne o wielkości >1000 nm, najczęściej w przedziale 10-500 nm, stosowane jako nośniki substancji leczniczych i diagnostycznych⁶.

Podziału nanocząsteczek można dokonać wg różnych kryteriów, m.in.⁷: