Temat numeru
W jaki sposób leczyć zaburzenia lękowe i depresję u pacjentów w hospicjum
dr hab. n. med. Monika Rucińska, prof. UWM
- Skuteczne rozpoznawanie i leczenie zaburzeń psychicznych u chorych w okresie terminalnym jest ważnym elementem opieki paliatywnej prowadzącym do zapewnienia im do samego końca życia najwyższej możliwej jego jakości. W niniejszym artykule przedstawiono podział tych zaburzeń, omawiając różne rodzaje lęku i depresji oraz metody ich leczenia
Celem opieki paliatywnej jest przede wszystkim dbałość o jakość życia pacjenta. Wpływa na nią wiele czynników związanych z chorobą i jej leczeniem, sytuacją społeczną pacjenta oraz jego problemami natury psychologicznej i duchowej. Diagnoza choroby terminalnej jest sytuacją ekstremalnie stresującą, generującą poczucie zagrożenia i bezpośrednio wpływającą na aktualne życie oraz realizację planów w przyszłości. Smutek i żal są naturalnymi reakcjami na zbliżający się koniec życia. Większość chorych jest w stanie samodzielnie radzić sobie z tymi emocjami, przywrócić równowagę psychiczną i funkcjonować w tej sytuacji. U części jednak te przykre reakcje emocjonalne są bardzo nasilone, długotrwałe i ostatecznie przekształcają się w kliniczne zaburzenia nastroju.
Zaburzenia psychiczne u chorych pozostających w opiece paliatywnej dzieli się na:
- zaburzenia dezadaptacyjne, a wśród nich wyróżnia się zespoły:
- lękowe
- depresyjne
- zaburzenia neuropsychiatryczne:
- ostre (delirium)
- przewlekłe (otępienie, organiczne zaburzenia zachowania).
Zespoły lękowe
To reakcja na poczucie zagrożenia utratą ważnych wartości (w przypadku pacjentów w hospicjum – zdrowia, sprawności, niezależności, życia). Częstość występowania zespołów lękowych u pacjentów pozostających pod opieką hospicyjną wynosi 7-44% (zależnie od przyjętych kryteriów rozpoznania). Główną przyczyną rozwoju zespołów lękowych jest zaburzona adaptacja do choroby. U osób w stanie terminalnym lęk częściej jest związany z przewidywanym bólem, niekontrolowaniem czynności fizjologicznych i innymi problemami fizycznymi, zależnością od innych, bezradnością, procesem umierania, a nie z samą śmiercią.
Lęk może współwystępować z depresją i ostrymi zaburzeniami psychicznymi. Jest stanem silnej aktywacji ośrodkowego i autonomicznego układu nerwowego, niezbędnym do normalnego funkcjonowania. Pojawia się jako sygnał alarmowy związany z istniejącym lub potencjalnym zagrożeniem. Modyfikuje zachowanie i reakcje społeczne oraz fizjologiczne – przygotowuje organizm do poradzenia sobie z zagrożeniem. Reakcja lękowa ma dwa etapy: pobudzenie (walka lub ucieczka) oraz wyhamowanie.
