Temat numeru
Nowe możliwości leczenia przerzutów do mózgowia
Radioterapia stereotaktyczna, immunoterapia, chirurgia celowana
lek. Tomasz Szaliński
prof. dr hab. n. med. Tomasz Mandat
- W niniejszym artykule dokonano przeglądu nowoczesnych wielodyscyplinarnych metod leczenia przerzutów do mózgowia (BM – brain metastases), ze szczególnym uwzględnieniem integracji terapii systemowych i miejscowych opartych na wytycznych European Association of Neuro-Oncology (EANO) i European Society of Medical Oncology (ESMO) z 2021 r.
Przerzuty do mózgowia są najczęściej występującymi złośliwymi nowotworami wewnątrzczaszkowymi u dorosłych i mogą stanowić nawet 50% wszystkich nowotworów tej struktury1. Spośród pacjentów ze złośliwymi nowotworami litymi 10-30% doświadczy BM. Najczęściej te przerzuty są stwierdzane u chorych leczonych z powodu czerniaka oraz raków: płuca (LC – lung cancer), piersi (BC – breast cancer), jelita grubego (CRC – colorectal cancer) i nerkowokomórkowego (RCC – renal cell carcinoma)2. Większość BM (ok. 80%) lokuje się w obrębie półkul mózgowych, natomiast blisko 15% w móżdżku, 5% zaś w pniu mózgu3. Mniej niż połowa BM występuje jako pojedyncze ognisko w obrębie ośrodkowego układu nerwowego (OUN)4.
W ostatnich latach rozpoznawalność BM wzrasta. Głównym powodem tego trendu są coraz skuteczniejsze i bezpieczniejsze metody terapeutyczne, które przyczyniają się do wydłużenia przeżycia pacjentów onkologicznych. Kolejnym powodem jest wzrastająca dostępność do nowoczesnych metod neuroobrazowania, co przyczyniło się do częstszego rozpoznawania niejednokrotnie bezobjawowych BM5. Kwalifikacja do adekwatnego ich leczenia jest uzależniona od ich liczby, wielkości i lokalizacji6. Obecność objawów neurologicznych oraz ogólny stan pacjenta, stopień zaawansowania podstawowej choroby, profil molekularny nowotworu i dotychczas stosowane terapie mają wpływ na ścieżkę terapeutyczną6.
Metody leczenia BM można podzielić na dwie główne grupy: miejscowe oraz systemowe. Do pierwszych zalicza się7:
- usankcjonowane:
- zabiegi neurochirurgiczne
- radioterapia całego mózgowia (WBRT – whole brain radiotherapy)
- radiochirurgia stereotaktyczna (SRS – stereotactic radiosurgery)
- obecnie wprowadzane:
- laserowa śródmiąższowa termoterapia (LITT – laser interstitial thermal therapy)
- magnetyczna terapia hipertermiczna (MHT – magnetic hyperthermia)
- zogniskowane ultradźwięki (FUS – focused ultrasound).
Leczenie systemowe historycznie wiąże się z ograniczoną skutecznością, głównie ze względu na obecność bariery krew–mózg, niemniej wprowadzenie w ciągu ostatniej dekady immunoterapii oraz terapii celowanych istotnie poprawiło wyniki leczenia pacjentów z BM, umożliwiając szersze zastosowanie terapii systemowej, w tym pierwszego rzutu8.
