Wytyczne

Jak zapobiegać kardiotoksyczności wywołanej chemioterapią?

dr n. med. Damian Mojsak1
lek. Tomasz Kukliński2

1II Klinika Chorób Płuc, Raka Płuca i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku

2Oddział Chorób Wewnętrznych i Gastroenterologii, Szpital Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Białymstoku

Adres do korespondencji:

dr n. med. Damian Mojsak

II Klinika Chorób Płuc, Raka Płuca i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku

ul. Żurawia 14, 15-540 Białystok

e-mail: damian.mojsak@umb.edu.pl

  •  W sierpniu 2022 r. European Society of Cardiology (ESC) opublikowało swoje pierwsze wytyczne poświęcone kardioonkologii. Dokument stanowi kompleksowe kompendium wiedzy na temat prewencji, diagnostyki i leczenia powikłań sercowo-naczyniowych u pacjentów onkologicznych. W niniejszym artykule omówiono kluczowe aspekty praktyczne tych wytycznych

Postęp w leczeniu onkologicznym przyniósł znaczący wzrost przeżywalności osób chorych na nowotwory, jednak wiele stosowanych terapii niesie ze sobą ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych. Toksyczność sercowo-naczyniowa związana z leczeniem onkologicznym (CTR-CVT – cancer therapy-related cardiovascular toxicity) stała się jednym z głównych wyzwań współczesnej medycyny ze względu zarówno na liczbę chorób narażonych na to powikłanie, jak i potencjalnie odwracalny charakter części tych zaburzeń, jeśli są wykryte oraz leczone odpowiednio wcześnie.

Należy podkreślić, że wytyczne ESC 2022 opracowane przy współpracy z European Hematology Association (EHA), European Society for Therapeutic Radiology and Oncology (ESTRO) oraz International Cardio-Oncology Society (ICOS) dotyczą szerokiego spektrum terapii onkologicznych – nie tylko klasycznej chemioterapii (CTH – chemotherapy), lecz także terapii celowanych, immunoterapii i radioterapii (RTH – radiotherapy). W tym artykule skoncentrowano się przede wszystkim na lekach cytotoksycznych (antracykliny, fluoropirymidyny, pochodne platyny, trójtlenek arsenu [As2O3]), które stanowią podstawę wielu schematów leczenia onkologicznego.

Definicja i klasyfikacja toksyczności sercowo-naczyniowej leczenia onkologicznego

Wytyczne ESC 2022 wprowadzają jednolitą nomenklaturę. Toksyczność sercowo-naczyniowa związana z leczeniem onkologicznym jest szerokim pojęciem obejmującym m.in.:

  • dysfunkcję serca związaną z leczeniem onkologicznym (CTRCD – cancer therapy-related cardiac dysfunction)
  • zapalenie mięśnia sercowego w przebiegu immunoterapii
  • toksyczność naczyniową
  • nadciśnienie tętnicze (AH – arterial hypertension)
  • zaburzenia rytmu serca.

Ujednolicenie definicji ma kluczowe znaczenie dla porównywania wyników badań klinicznych i standaryzacji opieki klinicznej.

Dysfunkcja serca związana z leczeniem onkologicznym

W nowej definicji CTRCD zawiera się postać zarówno objawowa, jak i bezobjawowa. Jest to istotna zmiana w stosunku do starszych definicji, które skupiały się głównie na objawowej niewydolności serca.

Klasyfikacja ciężkości CTRCD została przedstawiona w tabeli 1.

Ważnym aspektem nowej klasyfikacji jest podkreślenie, że ryzyko CTR-CVT jest zmienne w czasie. Ryzyko jego wystąpienia można rozpatrywać z dwóch perspektyw:

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Definicja i klasyfikacja toksyczności sercowo-naczyniowej leczenia onkologicznego

Wytyczne ESC 2022 wprowadzają jednolitą nomenklaturę. Toksyczność sercowo-naczyniowa związana z leczeniem onkologicznym jest szerokim pojęciem obejmującym m.in.:

Ocena ryzyka przed leczeniem onkologicznym

Jednym z kluczowych przesłań wytycznych ESC 2022 jest konieczność prowadzenia wielopoziomowej, zindywidualizowanej oceny ryzyka CTR-CVT przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego. Zarówno HFA, [...]

Diagnostyka – badania wyjściowe i monitoring

Wytyczne ESC 2022 szczegółowo określają zakres badań wymaganych przed leczeniem onkologicznym i w jego trakcie, uzależniając częstość monitorowania od grupy ryzyka [...]

Prewencja kardiotoksyczności

Prewencja pierwotna dotyczy pacjentów bez wcześniejszej lub aktywnej choroby sercowo-naczyniowej, u których planuje się kardiotoksyczne leczenie onkologiczne. Jeżeli nie mieli oni [...]

Kardiotoksyczność wybranych grup leków chemioterapeutycznych

W tabeli 4 dokonano porównania najczęściej stosowanych leków w głównych powikłaniach sercowo-naczyniowych.

Leczenie powikłań sercowo-naczyniowych

Decyzja o kontynuowaniu, modyfikacji lub przerwaniu leczenia onkologicznego w obliczu CTRCD wymaga współpracy wielodyscyplinarnej (kardiologa/kardioonkologa oraz onkologa) i powinna uwzględnić rokowanie [...]

Szczególne sytuacje kliniczne

Wytyczne ESC 2022 zwracają uwagę na konieczność długoterminowej obserwacji pacjentów po kardiotoksycznych terapiach. Poważna dysfunkcja serca może ujawnić się nawet kilkanaście [...]

Podsumowanie

Kompleksowe zapobieganie, wczesne wykrywanie i skuteczne leczenie toksyczności sercowo-naczyniowej związanej z CTH wymaga systematycznego, zindywidualizowanego podejścia. W ogólną strategię ograniczenia kardiotoksyczności [...]
Do góry