Rozpowszechnienie zaburzeń psychotycznych w populacji wynosi ok. 3% w ciągu całego życia. Najczęściej są one związane ze względnie młodym wiekiem zachorowania (szczyt przypada ok. 20 r.ż.)^1,2. Łączą się z istotnym obciążeniem chorobowym, odpowiadającym utracie ok. 73% czasu przeżytego w dobrym zdrowiu w skali roku³.

W klasyfikacji ICD-11 do zaburzeń psychotycznych zaliczane są: schizofrenia, zaburzenie schizoafektywne, zaburzenie schizotypowe, ostre i przemijające zaburzenie psychotyczne oraz zaburzenie urojeniowe. Wyróżnia się kilka etapów rozwoju tego typu zaburzeń: okres przedchorobowy, okres prodromalny, pierwszy epizod choroby, okres nawrotowy i okres przewlekły^4,5. Etap przedchorobowy rozpoczyna się w okresie okołoporodowym i często przebiega bezobjawowo. Zwykle jest on związany z prawidłowym funkcjonowaniem, choć mogą występować pewne opóźnienia rozwojowe. Wykazano, że gromadzenie się kolejnych czynników ryzyka w dzieciństwie i młodości może prowadzić do wykształcenia się stanu klinicznie wysokiego ryzyka psychozy (CHR-P – clinical high risk for psychosis) – etapu, który bywa retrospektywnie określany jako prodromalny⁴. Wspomniana faza charakteryzuje się słabo wyrażonymi objawami psychotycznymi, które mogą utrzymywać się przez lata. Objawy te nie spełniają kryteriów diagnostycznych zaburzenia psychotycznego, ale zazwyczaj towarzyszy im pewien stopień zaburzeń funkcjonowania i deficytów poznawczych. W kontekście CHR-P wyróżnia się dwie grupy objawów: objawy podstawowe (np. subiektywne zakłócenia myślenia i percepcji) oraz ultrawysokie ryzyko psychozy, obejmujące często słabo wyrażone lub samoistnie przemijające doświadczenia psychotyczne.

Osoby z CHR-P są obarczone istotnym ryzykiem rozwinięcia pełnoobjawowej psychozy w ciągu roku-2 lat od wystąpienia tego stanu, co sprawia, że wczesna diagnoza i szybka interwencja mogą stanowić kluczowy element profilaktyki⁵. W tym celu wykorzystuje się zarówno kliniczne wywiady diagnostyczne, jak i krótkie narzędzia przesiewowe umożliwiające identyfikację pacjentów wymagających pogłębionej oceny oraz odpowiedniego wsparcia terapeutycznego. Występujące objawy mogą z czasem przekształcić się w pierwszy epizod psychozy, a przy braku skutecznego leczenia utrwalić się, prowadząc do nawrotów i u części osób – do fazy przewlekłej.