Leki przeciwpsychotyczne (LPP) to duża, heterogenna grupa leków o zróżnicowanych właściwościach farmakologicznych. Do niedawna wspólną cechą wszystkich leków z tej grupy był antagonizm wobec receptora dopaminowego typu D₂, jednak wprowadzenie na rynek preparatu zawierającego ksanomelinę i chlorek trospium wymusiło zmianę tego paradygmatu. Okazało się bowiem, że działanie przeciwpsychotyczne da się uzyskać także bez blokowania receptorów D₂.

Według tradycyjnej klasyfikacji LPP podzielono na dwie grupy: klasyczne (I generacji) i atypowe (II generacji). W przypadku części leków jednoznaczne zaklasyfikowanie do którejś z tych kategorii jest jednak dyskusyjne (dotyczy to np. sulpirydu).

LPP stosuje się w terapii wielu rodzajów zaburzeń psychicznych. Znajdują zastosowanie przede wszystkim w leczeniu różnorodnych psychoz (ostrych, przewlekłych, przebiegających z zaburzeniami świadomości lub bez nich, egzo- i endogennych, z dominującymi halucynacjami, urojeniami i mieszanych, afektywnych, paranoicznych i paranoidalnych). Dodatkowo niektóre LPP wykorzystuje się do opanowania pobudzenia, terapii lekoopornego zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego, redukowania zachowań impulsywnych i agresywnych oraz zaburzeń zachowania w przebiegu chorób otępiennych.

Ze względu na heterogenny charakter tej grupy leków mogą one powodować rozmaite, często poważne i potencjalnie zagrażające zdrowiu lub życiu działania niepożądane. Celem artykułu jest podsumowanie najczęstszych i najistotniejszych z punktu widzenia codziennej praktyki klinicznej działań niepożądanych oraz ogólnych zaleceń postępowania w razie ich wystąpienia.

Objawy pozapiramidowe

W pierwszej kolejności zostaną omówione bardzo częste efekty uboczne leczenia wieloma LPP związane z blokowaniem układu dopaminergicznego. Objawy pozapiramidowe to przede wszystkim: wzmożone napięcie mięśniowe typu koła zębatego, drżenie o charakterze spoczynkowym, spowolnienie ruchów (bradykinezja), zubożenie ruchów (zmniejszona aktywność), trudności w utrzymaniu prawidłowej postawy ciała (przodopochylenie, osłabione balansowanie kończynami w trakcie chodzenia), hipomimia lub amimia. Szacuje się, że występują one u 20% pacjentów leczonych LPP¹.

Głównym mechanizmem odpowiedzialnym za pojawienie się objawów pozapiramidowych jest zablokowanie receptorów D2 w prążkowiu2. Wynika z tego, że leki mające większe powinowactwo do tego receptora (głównie haloperydol, zuklopentyksol, flupentyksol, r...