W ostatnich latach rośnie zainteresowanie powiązaniami między układem odpornościowym a zaburzeniami psychicznymi. Immunopsychiatria jest dyscypliną, która bada te powiązania i próbuje przełożyć je na praktykę kliniczną. Układ odpornościowy komunikuje się z mózgiem za pomocą mediatorów takich jak cytokiny i chemokiny. Przewlekła aktywacja odpowiedzi zapalnej może zaburzać funkcję synaps, modyfikować przekazywanie neurotransmiterów i ograniczać neuroplastyczność. W badaniach obserwowano m.in. podwyższone stężenia cytokin prozapalnych, takich jak interleukina 6 (IL-6) lub czynnik martwicy nowotworów α (TNF-α – tumor necrosis factor alpha), u części pacjentów z depresją oraz niektórych osób z zaburzeniami psychotycznymi¹.

Mikroglej odgrywa kluczową rolę w sterowaniu środowiskiem zapalnym w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN). W warunkach przewlekłej aktywacji uwalnia mediatory prozapalne i reaktywne formy tlenu (ROS – reactive oxygen species). Badania obrazowe z wykorzystaniem pozytonowej tomografii emisyjnej (PET – positron emission tomography) i markerów aktywacji mikrogleju wskazują na zwiększoną aktywność wchodzących w jego skład komórek w niektórych obszarach mózgu u pacjentów z ciężką depresją oraz osób w ostrych fazach schizofrenii².

Jednym z istotnych mechanizmów łączących stan zapalny z objawami depresyjnymi jest aktywacja szlaku kinureninowego. Enzym IDO (2,3-dioksygenaza indolaminy) kieruje metabolizm tryptofanu w stronę produktów neuroaktywnych, co może zmniejszać dostępność serotoniny oraz zwiększać powstawanie neurotoksycznych metabolitów. Ten mechanizm jest poddawany intensywnym badaniom w kontekście depresji związanej z zapaleniem (inflammatory depression)³.

Tradycyjne leki psychiatryczne ukierunkowane na modulację neuroprzekaźników przynoszą poprawę wielu pacjentom. Zarazem jednak znaczny odsetek chorych pozostaje oporny na leczenie farmakologiczne. Coraz więcej dowodów sugeruje, że u pewnej części pacjentów przyczyną utrzymujących się objawów może być proces zapalny. Przesuwa to uwagę kliniczną w stronę poszukiwania biomarkerów zapalenia pozwalających na wytypowanie osób, które mogłyby odnieść korzyści z leczenia immunomodulującego⁴.

Badania interwencyjne z użyciem leków przeciwzapalnych i immunomodulatorów dostarczają niejednoznacznych wyników. Przykładowo: próby z antagonistą TNF-α (infliksymabem) oraz z tzw. repozycjonowaniem leku (drug repurposing) – antybiotyku o działani...