Nie ulega wątpliwości, że seksualność stanowi kluczowy obszar funkcjonowania psychospołecznego. W praktyce psychiatrycznej i psychoterapeutycznej jest ona jednak często interpretowana mimowolnie przez pryzmat norm kultury zachodniej. Tymczasem globalizacja, migracje oraz coraz częstszy kontakt klinicystów z pacjentami pochodzącymi z odmiennych kręgów kulturowych sprawiają, że przyjmowane założenie o zbliżonych wzorcach zachowań seksualnych przestaje być użyteczne, a w niektórych sytuacjach może prowadzić do błędnych wniosków diagnostycznych.

Japończycy stanowią przykład społeczeństwa wysoko rozwiniętego, a zarazem funkcjonującego w różniącym się od polskiego systemie norm dotyczących intymności, ról płciowych, relacji partnerskich i zachowań seksualnych. Ich postawy i deklaracje seksualne mogą z perspektywy polskiego klinicysty sprawiać wrażenie chłodu emocjonalnego, braku zainteresowania relacją seksualną, unikania bliskości lub nadmiernej normatywności, podczas gdy w rzeczywistości mieszczą się w odmiennym, kulturowo spójnym modelu regulowania zachowań seksualnych.

Celem artykułu jest przedstawienie kluczowych różnic w rozumieniu i przeżywaniu seksualności w Japonii oraz wskazanie, w jaki sposób różnice te mogą wpływać na wywiad psychiatryczny, ocenę funkcjonowania pacjenta, rozpoznawanie zaburzeń seksualnych, relacyjnych, a także na interpretację zgłaszanych trudności.

Kontekst historyczny

Zrozumienie współczesnych postaw wobec seksualności w Japonii i w Polsce wymaga osadzenia ich w odmiennych kontekstach historycznych i religijnych. W obu społeczeństwach seksualność była i jest regulowana przez systemy norm kulturowych, przekonań religijnych oraz uwarunkowań społecznych. Kluczowa różnica dotyczy jednak nie tylko treści tych norm, lecz także mechanizmów ich internalizacji: w kulturze polskiej seksualność była historycznie silnie moralizowana i związana z poczuciem winy, natomiast w kulturze japońskiej regulowały ją przede wszystkim pełnione role społeczne, kontekst sytuacyjny i oczekiwania społeczeństwa.

Tradycyjne japońskie podejście do seksualności jest związane z shintō (rodzimym systemem wierzeń Japonii) oraz z buddyzmem, który w kolejnych wiekach głęboko wniknął w japońską kulturę. W shintō seksualność nie jest postrzegana jako zjawisko z nat...