Choroby przyzębia stanowią jedno z najczęstszych schorzeń tkanek okołozębowych prowadzących do utraty uzębienia, a tym samym istotnego ograniczenia możliwości wykonania tradycyjnych uzupełnień protetycznych^1,2. W wymienionych patologicznych przypadkach, kiedy zachowane są pojedyncze zęby o ograniczonej wartości podparcia, coraz częściej rozważa się zastosowanie uzupełnień kombinowanych opartych na koronach teleskopowych¹.

System koron teleskopowych – łączący stabilizującą funkcję szynującą z mechaniczną retencją cierną – umożliwia rozłożenie sił okluzyjnych osiowo i pozwala na zachowanie strategicznych zębów, nawet w warunkach osłabionego przyzębia^3,4. Współczesna literatura dostarcza coraz więcej dowodów na skuteczność kliniczną tego rozwiązania, również w przypadkach uznawanych wcześniej za graniczne lub wątpliwe prognostycznie^5,6.

Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie przeglądu aktualnych rekomendacji dotyczących stosowania koron teleskopowych u pacjentów z periodontopatią, analiza ograniczeń, a także omówienie wybranych przypadków klinicznych. Artykuł ma charakter przeglądu literatury z komentarzem klinicznym, z uwzględnieniem danych z publikacji open access z lat 2018-2025 oraz doświadczenia własne autorki^7-9.

Korony teleskopowe – definicja i mechanizm działania

Korony teleskopowe to rodzaj uzupełnienia protetycznego składającego się z dwóch elementów: korony pierwotnej (wewnętrznej), osadzonej na oszlifowanym zębie filarowym, oraz korony wtórnej (zewnętrznej), połączonej z protezą ruchomą. Obie części są precyzyjnie dopasowane i funkcjonują w systemie ciernym, umożliwiającym stabilne połączenie przy jednoczesnej możliwości ich demontażu przez pacjenta^1,2.

Zgodnie z obowiązującą klasyfikacją korony teleskopowe mogą mieć różny kształt przylegania i retencji. Są to:

• systemy równoległe (teleskopy cylindryczne) – zapewniają największą retencję cierną
• systemy koniczne (konusy) – ułatwiają zakładanie, lecz wymagają precyzyjnego kąta stożka
• korony elektroformowane (np. galwanoforming) – cechują się bardzo cienką koroną wtórną o wysokiej dokładności przylegania^1,2.

Zaletą koron teleskopowych jest osiowe przekazywanie sił okluzyjnych na zęby filarowe i otaczające przyzębie, co zmniejsza ryzyko ich przeciążenia. Dodatkowo elementy te pełnią funkcję szynującą i jest to szczególnie korzystne u pacjentów z zaawansowaną chorobą przyzębia, u których występuje ruchomość resztkowych zębów^3,7.