Żywienie a kontrola glikemii
Chronożywienie w cukrzycy typu 2
Czy pora posiłku ma większe znaczenie niż jego skład?
lic. Magdalena Dybała1
lic. Zuzanna Iskra1
dr hab. n. med. i n. o zdr. Beata Sińska2
- Znaczenie rytmu okołodobowego i pory spożywania posiłków dla kontroli glikemii w cukrzycy typu 2
- Wpływ chronożywienia, ograniczenia okna żywieniowego, snu i chronotypu na metabolizm glukozy oraz insulinowrażliwość
- Praktyczne zastosowanie aktualnych danych naukowych w planowaniu zaleceń żywieniowych i edukacji pacjentów z cukrzycą typu 2
Dane z zakresu chronożywienia wskazują, że w cukrzycy typu 2 znaczenie ma nie tylko skład posiłku, lecz także pora jego spożycia. Z badań wynika, że późne jedzenie, pomijanie śniadań i skracanie snu mogą nasilać hiperglikemię poposiłkową oraz pogarszać wrażliwość na insulinę u części pacjentów. W artykule omówiono mechanizmy rytmu okołodobowego, modele żywienia ograniczonego czasowo i praktyczne możliwości wykorzystania tych danych w edukacji pacjentów, z zachowaniem ostrożności klinicznej i indywidualizacji zaleceń.
Rytm okołodobowy organizmu
Chronożywienie opiera się na założeniu, że metabolizm człowieka podlega rytmicznym zmianom w ciągu doby. U ssaków główną rolę koordynującą odgrywa nadrzędny zegar biologiczny (master clock), zlokalizowany w jądrach nadskrzyżowaniowych (SCN – suprachiasmatic nucleus) podwzgórza1. Struktura ta odbiera impulsy świetlne z siatkówki i synchronizuje rytm biologiczny organizmu z cyklem światła i ciemności. SCN reguluje pracę zegarów obwodowych obecnych w niemal wszystkich tkankach organizmu, m.in. w wątrobie, trzustce, tkance tłuszczowej i mięśniach szkieletowych. Na poziomie komórkowym rytm okołodobowy jest kontrolowany przez geny zegarowe, w tym CLOCK i BMAL1, PER i CRY, które odpowiadają za utrzymanie ok. 24-godzinnych zmian aktywności metabolicznej2.
W warunkach fizjologicznych ten system przygotowuje organizm na cykliczne zdarzenia dnia, optymalizując wydzielanie hormonów, dynamikę pracy układu krążenia, nerkowy przepływ krwi oraz wahania temperatury ciała. Współczesny styl życia, zwłaszcza ekspozycja na światło w godzinach nocnych, praca zmianowa i późne spożywanie posiłków, może prowadzić do zaburzenia synchronizacji rytmu okołodobowego. Zjawisko to wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń metabolicznych, w tym cukrzycy typu 21.
Interakcja między układem hormonalnym a rytmem okołodobowym
Rytm okołodobowy wpływa na wydzielanie wielu hormonów regulujących metabolizm, apetyt oraz gospodarkę glukozową. Dzięki temu organizm może dostosowywać procesy metaboliczne do fazy aktywności i snu3.
Kortyzol
Wydzielanie kortyzolu podlega ścisłej regulacji dobowej, wykazując najsilniejszą spośród hormonów sterydowych korelację z cyklem światła i ciemności. Jego stężenie wzrasta w godzinach wczesnoporannych (cortisol awakening response), a następnie suk...
