Leczenie przetok odbytniczo-pochwowych stanowi zarówno dla ginekologów, jak i dla chirurgów wyzwanie z powodu różnorodności obrazów klinicznych i nawrotowości choroby. Przetoki odbytniczo-pochwowe zaliczają się do tzw. przetok skomplikowanych, do których należą:

• wszystkie przetoki nadzwieraczowe (obejmujące całą masę zwieracza)
• przetoki wysokie, które obejmują powyżej 30% masy zwieracza
• przetoki przednie u kobiet, w tym także będące przedmiotem niniejszego opracowania przetoki odbytowo- i odbytniczo-pochwowe
• przetoki u osób, które przed operacją prezentują objawy inkontynencji gazów i/lub stolca.

Przekładając powyższą definicję na praktykę kliniczną, operacje przetok skomplikowanych wiążą się z większym ryzykiem nawrotu i komplikacji w postaci inkontynencji niż leczenie chirurgiczne większości pozostałych przetok odbytu.

Połączenie między oboma narządami – pochwą i odbytnicą – może występować na różnej wysokości, z czego wynika podział przetok na: niskie, średnie i wysokie. Ponadto otwór przetoki może mieć różną średnicę, w związku z czym wyróżnia się przetoki duże (ze średnicą >2,5 cm), średnie (w których średnica wynosi 0,5-2,5 cm) oraz małe (o średnicy poniżej 0,5 cm). Powyższe podziały mają implikację praktyczną, gdyż wysokość przetoki ma znaczenie przy wyborze drogi dostępu operacyjnego. Przetoki niskie operuje się z dostępu kroczowego, wysokie z brzusznego, a w przypadku średnich stosuje się najczęściej również dostęp kroczowy. Z kolei duża średnica przetoki wiąże się z koniecznością wyłonienia stomii przed zabiegiem.

Inne ważne informacje dla chirurga poza powyższymi elementami anatomicznymi (średnicą i wysokością przetoki) to:

• jak przed operacją pacjentka trzyma gazy i stolec
• wiek pacjentki i inne choroby towarzyszące
• wywiad położniczy (czy doszło do pęknięcia krocza III lub IV stopnia, przebyte porody instrumentalne)
• czy poza powstaniem przetoki doszło do uszkodzenia zwieraczy.

Ostatni punkt wywiadu jest szczególnie ważny, gdyż wówczas operacja musi obejmować także rekonstrukcję zwieraczy. Dlatego przed zabiegiem istotne jest wykonanie badań obrazowych, które pozwolą na ocenę rozległości uszkodzenia poszczególnych mięśni zwieraczy. W naszym ośrodku najczęściej posługujemy się ultrasonograficznym badaniem transrektalnym. Opcjonalnym badaniem jest rezonans magnetyczny. Ważnym elementem diagnostyki jest doświadczenie badającego lekarza.