Torbiel endometrialna jest najczęstszą łagodną zmianą występującą w obrębie przydatków u kobiet w wieku reprodukcyjnym. Obraz ultrasonograficzny typowej torbieli endometrialnej jest dobrze znany i zgodnie z nomenklaturą grupy International Ovarian Tumor Analysis (IOTA) odpowiada jednokomorowemu guzowi torbielowatemu o echogeniczności mlecznej szyby, czyli bez elementów litych i bez żadnej pełnej przegrody (ryc. 1)^1,2. Jeżeli taką zmianę o średnicy mniejszej niż 10 cm stwierdza się u kobiety przed menopauzą, można zastosować tzw. łagodny prosty deskryptor (SD – simple descriptor) IOTA (SD 1). Łagodne proste deskryptory IOTA to zestaw łatwych do rozpoznania cech ultrasonograficznych, które pozwalają na jednoznaczne zakwalifikowanie części zmian przydatków do zmian łagodnych, bez konieczności stosowania bardziej złożonych modeli diagnostycznych³. W codziennej praktyce wyzwanie diagnostyczne stanowią nie tyle torbiele o typowym obrazie ultrasonograficznym, co mniej typowe zmiany, imitujące zarówno inne torbiele łagodne, jak i nowotwory złośliwe jajnika.

Największą analizę ultrasonograficznych cech torbieli endometrialnych przeprowadzono w 2010 roku w ramach międzynarodowego, wieloośrodkowego projektu grupy IOTA. W analizie obejmującej 3511 operowanych zmian przydatków 2560 miało charakter łagodny (73%), a wśród nich najczęściej występowały torbiele endometrialne (20%; n = 713). Co ciekawe, jedynie połowa potwierdzonych histopatologicznie torbieli endometrialnych przedoperacyjnie prezentowała opisany wyżej klasyczny obraz ultrasonograficzny. Pozostałe przypadki wykazywały różnego stopnia odmienności morfologiczne. W szczególności około 17% torbieli endometrialnych zawierało komponentę litą, a 180 (25%) zmian miało więcej niż jedną komorę, choć zazwyczaj liczba komór nie przekraczała czterech⁴.

Obraz ultrasonograficzny torbieli endometrialnych różnił się istotnie w zależności od statusu menopauzalnego pacjentki. U kobiet po menopauzie zmiany rzadziej miały postać torbieli jednokomorowych i znacznie rzadziej wykazywały typową echogeniczność mlecznej szyby. Częściej natomiast obserwowano budowę wielokomorową litą oraz niejednorodną lub bezechową zawartość torbieli. Ze względu na dużą heterogenność morfologiczną nie udało się jednak opracować wiarygodnych kryteriów rozpoznawania torbieli endometrialnych swoistych dla pacjentek po menopauzie⁴.