Geriatria

Zaburzenia pamięci i otępienie
Rola lekarza rodzinnego w diagnostyce i wczesnym kierowaniu do specjalisty

dr n. med. Alicja Klich-Rączka

Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii, Collegium Medicum – Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Adres do korespondencji:

dr n. med. Alicja Klich-Rączka

Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii,

Collegium Medicum – Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

ul. Jakubowskiego 2, 30-688 Kraków

  • Wczesne rozpoznawanie zaburzeń pamięci w praktyce lekarza POZ: wywiad, objawy zgłaszane przez pacjenta i jego rodzinę, zastosowanie krótkich narzędzi przesiewowych (MMSE, MoCA, test rysowania zegara)
  • Omówienie najczęstszych przyczyn otępienia: choroby Alzheimera, otępienia z ciałami Lewy’ego, otępienia czołowo-skroniowego i otępienia naczyniopochodnego
  • Możliwości działań prewencyjnych i dostępne metody farmakologiczne opóźniające rozwój otępienia

Postępująca utrata pamięci należy do grupy zaburzeń poznawczych i stanowi jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych w starości. Zaburzenia te są pierwszym objawem większości otępień, w niektórych dołączają się później do innych symptomów. Mniej nasilona utrata pamięci występuje w tzw. łagodnych zaburzeniach poznawczych (MCI – mild cognitive impairment). Problemy z pamięcią mogą także towarzyszyć wielu chorobom somatycznym, neurologicznym i psychicznym. Wymagają one zawsze diagnostyki oraz leczenia. Nie można ich wiązać tylko z procesem starzenia się, ponieważ sam wiek nie jest ich przyczyną.

Zdefiniowanie problemu

W powszechnie przyjętym rozumieniu zaburzenia pamięci (amnezja, zaburzenia amnestyczne) zwykle są utożsamiane z pojęciem otępienia (demencji). W istocie jednak są one najczęściej dominującym, ale tylko jednym spośród innych objawów tej grupy schorzeń, który występuje od początku trwania otępienia bądź też dołącza później, w trakcie postępu choroby. Zaburzenia pamięci są też główną dolegliwością zgłaszaną przez chorych u różnych lekarzy, zwłaszcza u lekarzy rodzinnych, przy znacznie mniej eksponowanych innych objawach otępienia.

Pamięć należy do grupy funkcji poznawczych (FP), określanych także jako wyższe funkcje korowe. Do innych FP należą ponadto: zdolność uwagi, myślenia, oceniania, porównywania, dokonywania wyborów, postrzegania, wnioskowania oraz funkcje językowe.

Zgodnie z powszechnie stosowaną na świecie definicją według World Health Organization (ICD-10, 1992 rok) otępienie jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu, zwykle o charakterze przewlekłym lub postępującym, w którym zaburzone są wyższe funkcje korowe, takie jak: pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, zdolność uczenia się, język i ocena. W definicji tej podkreśla się także, że upośledzeniu FP towarzyszą zwykle, a czasami je poprzedzają, zaburzenia sfery emocjonalno-motywacyjnej oraz obniżenie kontroli nad zachowaniem.

Rodzaje otępienia

Najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera (AD – Alzheimer’s disease), która według różnych źródeł stanowi 60-70% wszystkich przypadków demencji. Otępienie naczyniopochodne (VaD – vascular dementia) powoduje 20-30% przypadków tego zes...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Potencjalnie odwracalne przyczyny otępienia

Do innych schorzeń przebiegających z zaburzeniami FP, w tym zaburzeniami pamięci, należą różne choroby neurologiczne, schorzenia somatyczne z zespołami niedoborowymi, choroby psychiczne oraz zaburzenia [...]

Epidemiologia

Według Alzheimer’s Disease International (ADI) na świecie populację osób z otępieniem ocenia się na ponad 55 mln. Prognozy demograficzne przewidują, że liczba [...]

Patogeneza

Przyczyna choroby Alzheimera oraz innych zespołów neurodegeneracyjnych jest nieznana. Wiadomo jednak, że w AD dochodzi do uszkodzenia połączeń synaptycznych, pogarszania funkcji neuronów [...]

Rozpoznanie

Według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Alzheime­row­skiego (PTA) w diagnostyce przesiewowej zaburzeń funkcji poznawczych zalecane są głównie: test oceny stanu psychicznego (MMSE – Mini-Mental [...]

Łagodne zaburzenia poznawcze

Kryteria rozpoznania otępienia w chorobie Alzheimera z 2011 roku według NIA/AA wyodrębniają trzy etapy choroby:

Przebieg choroby Alzheimera

Otępienie w chorobie Alzheimera dzieli się najczęściej na trzy stopnie zaawansowania:

Otępienie z ciałami Lewy’ego

W otępieniu z ciałami Lewy’ego na początku choroby zazwyczaj dominują zaburzenia psychotyczne, głównie jako powtarzające się, usystematyzowane omamy wzrokowe (halucynacje), a także drażliwość, apatia [...]

Otępienie czołowo-skroniowe

Według najprostszego podziału wyodrębnia się trzy jego warianty:

Otępienie naczyniopochodne

Otępienie naczyniopochodne ma wieloczynnikową, złożoną etiologię oraz różnorodny obraz kliniczny w zależności od lokalizacji zmian. Przy obecności tych zmian w płatach czołowych i/lub [...]

Leczenie zaburzeń poznawczych w otępieniu

Jak na razie nie dysponujemy żadnymi lekami, które skutecznie leczyłyby jakikolwiek rodzaj otępienia. Zalecane w leczeniu tzw. leki prokognitywne jedynie hamują postęp [...]

Leczenie zaburzeń zachowania w otępieniu

Oddzielnym i trudnym problemem w leczeniu otępienia jest terapia współistniejących zaburzeń zachowania i objawów psychotycznych. Zaburzenia te występują u 80-100% chorych z demencją, a częstość ich zwykle [...]

Rokowanie w otępieniu

W zależności od rodzaju otępienia, współistniejących chorób, sposobu leczenia zaburzeń poznawczych oraz towarzyszących objawów BPSD/NPS, a także od jakości opieki oraz dołączających się [...]

Podsumowanie

Otępienie najczęściej nie jest izolowanym problemem występującym u starszego pacjenta, zwykle współistnieje z częstymi w tym okresie życia schorzeniami, zwłaszcza układu sercowo-naczyniowego, oddechowego, zaburzeniami [...]

Do góry