Neurologia
Bóle krzyża a stres i vice versa
prof. dr hab. n. med. Józef Opara
- Mechanizmy wzajemnych powiązań i zależności między bólem krzyża (LBP) a stresem, które mają kluczowe znaczenie dla skutecznego leczenia
- Omówienie podstawowych zagadnień związanych ze stresem i LBP, takich jak: psychospołeczne czynniki ryzyka LBP, definicja stresu, najczęstsze jego źródła i skutki przewlekłego stresu
- Możliwości oceny stresu i bólu w LBP, interwencje psychologiczne, profilaktyka i przyszłe kierunki badań
Bóle krzyża (LBP – low back pain) to powszechna dolegliwość, która stanowi najczęstszą przyczynę niepełnosprawności osób dorosłych na świecie1. Przyjmuje się, że w przybliżeniu 80% ludzi doznaje LBP co najmniej raz w życiu; ich rozpowszechnienie rośnie wraz z wiekiem2. Najczęściej występują nieswoiste, idiopatyczne LBP, w których nie udaje się ustalić istotnej przyczyny bólów. Według większości badaczy stanowią one ok. 90% przypadków3. Pod względem czasu trwania dolegliwości wyróżnia się trzy rodzaje LBP: ostre (do 6 tygodni), podostre i przewlekłe (powyżej 12 tygodni). Dolegliwości te mogą upośledzać funkcje ruchowe chorego oraz obniżać jakość życia i samopoczucie, a w konsekwencji ograniczać jego zdolność do pracy oraz uczestniczenia w życiu rodzinnym i społecznym4.
Staraniem neurologów, neuroradiologów, neurochirurgów, ortopedów, reumatologów, fizjoterapeutów, psychologów, biomechaników i innych specjalistów opracowano różnorodne systemy klasyfikacyjne LBP. Poparto je danymi statystycznymi i/lub ocenami ekspertów, co pozwala na zrozumienie mechanizmów, objawów i skutków psychologicznych, społecznych i zawodowych LBP. Niektóre z nich (np. klasyfikacja Coste’a) wyróżniają również psychogenne bóle krzyża4,5.
Ważnym elementem pozwalającym na lepsze zrozumienie mechanizmu bólu i przekształcenia się LBP w postać przewlekłą stał się rozwój wiedzy na temat centralnej sensytywizacji (CS), czyli ośrodkowego uwrażliwienia na ból. Jednym z najważniejszych jej objawów jest allodynia – gdy pacjent ma nieprzyjemne doznania (np. uczucie bólu, pieczenia, parzenia) na skutek oddziaływania bodźca, który u zdrowych ludzi nie wywołuje bólu. Zakłada się, że CS jest jednym z mechanizmów leżących u podstaw przewlekłego bólu – wówczas u chorych występują objawy towarzyszące, takie jak: uczucie zmęczenia, depresja, lęk, zaburzenia snu, zaburzenia apetytu, wzdęcia, dyspepsja i zawroty głowy. Trzy kwestionariusze najczęściej stosowane do oceny CS to:
- Central Sensitization Inventory (CSI)
- Allodynia Symptom Checklist (ASC)
- Pain Sensitivity Questionnaire (PSQ).
