Nietolerancja laktozy jest zaburzeniem trawienia wynikającym z niedoboru lub braku aktywności enzymu laktazy w jelicie cienkim, co prowadzi do niestrawienia laktozy – głównego cukru występującego w mleku i produktach mlecznych. Niezmetabolizowana laktoza ulega fermentacji w jelicie grubym, wywołując typowe objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak wzdęcia, biegunki, bóle brzucha, oraz nadmierną produkcję gazów, co może znacząco obniżać komfort życia pacjentów.^. Nietolerancja laktozy może przybierać różne formy. Wyróżnia się:

• pierwotną hipolaktazję, która rozwija się wraz z wiekiem w wyniku naturalnego spadku aktywności laktazy
• wtórną nietolerancję laktozy, spowodowaną uszkodzeniem jelita cienkiego np. w przebiegu infekcji, chorób zapalnych jelit lub terapii farmakologicznej
• wrodzoną postać genetyczną, będącą rzadką, dziedziczną chorobą objawiającą się już w okresie niemowlęcym.

Częstość występowania nietolerancji laktozy jest zróżnicowana geograficznie i etnicznie. Na całym świecie 70% dorosłej populacji ma ograniczoną ekspresję laktazy, przy czym obserwuje się duże zróżnicowanie w zależności od regionu i kraju. Współpraca z dietetykiem jest kluczowa w zarządzaniu nietolerancją laktozy. Specjalista może przeprowadzić dokładny wywiad żywieniowy, wskazać potencjalne źródła laktozy w diecie, a także opracować bezpieczny plan eliminacyjny i prowokacyjny oraz strategię długotermi­-
nową, minimalizując ryzyko niedoborów żywieniowych. Odpowiednie wsparcie dietetyczne pozwala na utrzymanie prawidłowego odżywienia przy jednoczesnym łagodzeniu objawów nietolerancji, co znacząco poprawia jakość życia pacjentów.

Mechanizm i obraz kliniczny nietolerancji laktozy

Patofizjologia

Nietolerancja laktozy wynika z niedoboru lub braku laktazy – enzymu zlokalizowanego na mikrokosmkach jelita cienkiego, który w warunkach fizjologicznych katalizuje hydrolizę laktozy do glukozy i galaktozy, umożliwiając ich wchłanianie do krwiobiegu. W przypadku niedostatecznej aktywności enzymu laktoza nie ulega trawieniu w jelicie cienkim i przechodzi do okrężnicy, gdzie staje się substratem dla flory bakteryjnej. Mikroorganizmy jelitowe fermentują ją, wytwarzając m.in. wodór, dwutlenek węgla, metan oraz krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA – short chain fatty acids), które mogą powodować nadmierną produkcję gazów, wzdęcia i bóle brzucha.