Chirurgia naczyniowa
Endofibroza tętnicy biodrowej zewnętrznej indukowana wysiłkiem – rzadka, ale istotna przyczyna diagnostyczna
lek. Katarzyna Rosłonkiewicz-Wiechowska
- Cechy charakterystyczne choroby i jej patofizjologia
- Objawy zgłaszane przez pacjentów i badania diagnostyczne przeprowadzane w celu potwierdzenia rozpoznania
- Metody postępowania terapeutycznego z uwzględnieniem zabiegów chirurgicznych i możliwych powikłań
Endofibroza tętnicy biodrowej zewnętrznej (EIAE – external iliac artery endofibrosis) jest rzadkim, nieaterogennym schorzeniem naczyniowym występującym głównie u wyczynowych sportowców. Polega na pogrubieniu ściany tętnicy, przede wszystkim błony wewnętrznej, co prowadzi do jej zwężenia i ograniczenia przepływu krwi podczas intensywnego wysiłku fizycznego1-3.
Chorobę po raz pierwszy opisał francuski chirurg naczyniowy Walder w 1984 roku u dwóch szwajcarskich kolarzy. W 1986 roku Chevalier przedstawił podobne obserwacje w grupie 30 sportowców z Francji i Szwajcarii1-4. Mimo upływu kilku dekad EIAE pozostaje jednostką stosunkowo mało poznaną i prawdopodobnie niedodiagnozowaną. Dotyczy przede wszystkim zawodowych oraz wyczynowych sportowców, zwłaszcza kolarzy, u których długotrwała, powtarzalna pozycja zgięciowa w stawie biodrowym oraz bardzo duże obciążenia treningowe mogą sprzyjać rozwojowi zmian w ścianie tętnicy.
Dokładna częstość występowania schorzenia nie jest znana, jednak w piśmiennictwie przywołuje się dane sugerujące, że problem może dotyczyć nawet 10-20% kolarzy rywalizujących na poziomie olimpijskim lub zawodowym. Choroba występuje najczęściej u młodych, dotychczas zdrowych osób i prowadzi do zwężenia tętnicy na podłożu nieaterosklerotycznej przebudowy jej ściany4,5.
Anatomia i lokalizacja zmian
Tętnica biodrowa zewnętrzna jest parzystą gałęzią końcową tętnicy biodrowej wspólnej. Odchodzi bardziej bocznie niż tętnica biodrowa wewnętrzna, a poniżej więzadła pachwinowego przechodzi w tętnicę udową. Odpowiada przede wszystkim za ukrwienie kończyny dolnej, a także częściowo przedniej ściany brzucha. Jej długość wynosi zwykle 10-12 cm, a średnica 9-10 mm. W warunkach prawidłowych w badaniu dopplerowskim obserwuje się przepływ wysokooporowy, zwykle trójfazowy, ze szczytową prędkością przepływu w fazie skurczowej (PSV – peak systolic velocity) wynoszącą 90-140 cm/s5-7.
Zmiany endofibrotyczne najczęściej lokalizują się w obrębie tętnicy biodrowej zewnętrznej; szacuje się, że lokalizacja ta odpowiada za 90-95% przypadków. Rzadziej zajęte są: tętnica biodrowa wspólna, tętnica udowa wspólna lub odcinek biodrowo-udowy, tętnica głęboka uda, tętnica okalająca udo boczna (LCFA – lateral circumflex femoral artery) oraz inne gałęzie tętnicy głębokiej uda7. Zmiany zwykle obejmują odcinek tętnicy o długości 2-6 cm.
