Spastyczność po udarze mózgu jest jednym z najczęstszych i najbardziej obciążających następstw udaru mózgu. Stanowi zaburzenie ruchowe będące elementem zespołu uszkodzenia górnego neuronu ruchowego. Może bardzo istotnie wtórnie pogarszać sprawność ruchową pacjenta, samoobsługę, jakość życia oraz możliwości rehabilitacji chorego. Na podstawie danych epidemiologicznych szacuje się, że spastyczność rozwija się u blisko jednej czwartej pacjentów po udarze, a w grupie z niedowładem częstość ta jest większa i może sięgać 40%^1,2. Metaanaliza Zenga i wsp. wykazała częstość spastyczności po udarze na poziomie 25,3%, a u chorych z niedowładem po pierwszym udarze – 39,5%².

Ciężka lub znacznie ograniczająca funkcjonowanie spastyczność występuje rzadziej, ale jej wystąpienie wiąże się z największym ryzykiem przewlekłego bólu, przykurczów, deformacji, trudności pielęgnacyjnych oraz zwiększonych kosztów opieki^2,3.

W praktyce klinicznej spastyczność nie powinna być traktowana jedynie jako wzmożone napięcie mięśniowe⁴. Jest to złożony problem funkcjonalny, który obejmuje nadmierną aktywność mięśniową, zaburzenia kontroli ruchu, osłabienie mięśni antagonistycznych, ból, ograniczenie zakresu ruchu oraz wtórne zmiany w tkankach miękkich. U części pacjentów umiarkowana spastyczność może pełnić funkcję kompensacyjną, np. ułatwiać stanie lub transfery, dlatego celem leczenia nie zawsze jest całkowite zniesienie wzmożonego napięcia. Najważniejsze jest określenie, czy spastyczność przeszkadza choremu w funkcjonowaniu, rehabilitacji, pielęgnacji lub powoduje ból^4,5.

Definicja i mechanizmy rozwoju spastyczności

Klasycznie spastyczność definiuje się jako zależne od prędkości zwiększenie oporu mięśnia podczas biernego rozciągania, wynikające z nadmiernej pobudliwości odruchu na rozciąganie. Definicja ta, choć nadal powszechnie używana, nie oddaje w pełni złożoności obrazu klinicznego spastyczności po udarze. Współcześnie podkreśla się, że spastyczność jest tylko jednym z objawów dodatnich zespołu górnego neuronu ruchowego. Obok niej występują:

• klonusy
• wygórowane odruchy
• współruchy
• spastyczna dystonia
• nieprawidłowe wzorce aktywacji mięśniowej.

Równocześnie obecne są objawy ujemne, takie jak niedowład, utrata selektywnej kontroli ruchu, męczliwość oraz zaburzenia koordynacji4,6. Opis fenomenologiczny pozwala na podział spastycznych zaburzeń ruchowych na podtypy: