Standardy postępowania
CAR-T w hematologii – od koncepcji do rewolucji terapeutycznej
Bezpieczeństwo terapii w praktyce klinicznej i nowe kierunki rozwoju
mgr Ilona Pacak1,2
lek. Sylwia Trzpiot3
mgr inż. Anna Szymkiewicz1
mgr Filip Walczak1
dr n. med. Paweł Steckiewicz3
dr hab. n. med. Artur Kowalik, prof UJK1,2,4
- Niniejszy artykuł jest kontynuacją tematu (poruszonego w poprzednim numerze) dotyczącego podstawowych koncepcji projektowania zmodyfikowanych (chimerycznych) receptorów antygenowych (CAR – chimeric antigen receptor). Tym razem skupiono się na zastosowaniu terapii wykorzystującej zmodyfikowane limfocyty T (CAR-T – CAR lymphocytes T) i kierunkach jej rozwoju
Terapia CAR-T jest jednym z najbardziej zaawansowanych osiągnięć współczesnej immunoterapii, znajdującym zastosowanie przede wszystkim w leczeniu opornych i nawrotowych nowotworów hematologicznych. Pomimo wysokiej skuteczności klinicznej jej stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia poważnych działań niepożądanych wynikających z aktywacji układu odpornościowego. W ostatnich latach szczególną uwagę poświęcono opracowaniu rozwiązań umożliwiających kontrolę aktywności komórek CAR-T oraz poprawę profilu bezpieczeństwa terapii. Zrozumienie tych procesów ma kluczowe znaczenie dla dalszej optymalizacji leczenia i rozszerzenia jego zastosowań klinicznych.
Główne wskazania kliniczne
Terapia CAR-T ma zastosowanie przede wszystkim w następujących chorobach:
- ostra białaczka limfoblastyczna B-komórkowa (B-ALL – B-cell acute lypmhoblastic leukemia) u dzieci oraz młodych dorosłych (do 25 r.ż.) – oporność bądź drugi i późniejsze nawroty; lekiem zarejestrowanym do tej terapii jest tisagenlecleucel
- B-ALL u osób dorosłych – choroba oporna/nawrotowa; lekiem zarejestrowanym do tej terapii jest breksukabtagen autoleucel
- chłoniak z dużych komórek B u dorosłych, z wyłączeniem pierwotnego chłoniaka ośrodkowego układu nerwowego (OUN), w tym:
- chłoniak rozlany z dużych komórek B (DLBCL – diffuse large B-cell lymphoma), pierwotny chłoniak śródpiersia (PMBCL – primary mediastinal B-cell lymphoma), chłoniak z dużych komórek B o wysokim stopniu złośliwości (HGBCL – high-grade B-cell lymphoma), stransformowany chłoniak grudkowy (tFL – transformed follicular lymphoma) – w drugiej linii leczenia (oporność bądź nawrót w ciągu 12 miesięcy po pierwszej linii immunochemioterapii) oraz w trzeciej i kolejnych liniach; lekiem zarejestrowanym do tej terapii jest aksykabtagen cyloleucel
- niesprecyzowany chłoniak rozlany z dużych komórek B (DLBCL NOS – diffuse large B-cell lymphoma not otherwise specified), HGBCL, tFL – w trzeciej i kolejnych liniach leczenia; lekiem zarejestrowanym do tej terapii jest tisagenlecleucel
- DLBCL NOS, HGBCL, PMBCL, tFL, FL G3B (grade 3B) – w drugiej linii leczenia (oporność bądź nawrót w ciągu 12 miesięcy po pierwszej linii immunochemioterapii), nawrót po pierwszej linii immunochemioterapii oraz niekwalifikowanie się do transplantacji szpiku z uwagi na choroby współistniejące lub wiek; lekiem zarejestrowanym do tej terapii jest lizokabtagen maraleucel
- chłoniak grudkowy – oporność lub nawrót po ≥2 liniach leczenia; lekami zarejestrowanymi do tej terapii są tisagenlecleucel i aksykabtagen cyloleucel
- chłoniak z komórek płaszcza (MCL – mantle cell lymphoma) – choroba oporna/nawrotowa; lekiem zarejestrowanym do tej terapii jest breksukabtagen autoleucel
- szpiczak plazmocytowy (MM – multiple myeloma) – choroba oporna/nawrotowa po ≥4 liniach leczenia (obejmujących leki immunomodulujące [IMiD – immunomodulatory drugs], inhibitory proteasomu [PI – proteasome inhibitors] oraz przeciwciało anty-CD38); lekami zarejestrowanymi do tej terapii są idekabtagen wikleucel oraz ciltakabtagen autoleucel.
