Mięczak zakaźny (molluscum contagiosum) to wirusowa infekcja skórna wywołana przez pokswirus (MCV – molluscum contagiosum virus) należący do rodziny Poxviridae. Jest częstą chorobą skóry, zwłaszcza w populacji dziecięcej, jednak u noworodków i niemowląt infekcje tym wirusem należą do rzadkości. Występuje u osób z zaburzoną barierą naskórkową i/lub z immunosupresją.

Zakażenie przenosi się w sposób bezpośredni, rzadziej pośredni. Z nauki o chorobach zakaźnych pamiętamy, że aby do takiego zdarzenia doszło, potrzebne są czynnik zakażany i czynnik zakażający (określony wirus), ale też muszą istnieć tzw. wrota zakażenia. Wrotami zakażenia jest w tym przypadku uszkodzona bariera naskórkowa^1,2. Sucha, szorstka, popękana skóra stanowi otwarte wrota dla patogenów, które jak złodzieje kradną z organizmu to, co jest im potrzebne dla ich rozwoju i namnażania.

Najczęstszą chorobą skóry związaną z uszkodzoną barierą skórno-naskórkową u dzieci jest atopowe zapalenie skóry (AZS)^3-8. Dane z piśmiennictwa, a także doświadczenia własne wskazują, że co piąte dziecko cierpi na to schorzenie. Choroba ta plasuje się na pierwszym miejscu pod względem ryzyka zakażenia mięczakiem zakaźnym. Mięczak zakaźny bywa nazywany chorobą wskaźnikową dla atopowego zapalenia skóry.

Kluczową rolę w AZS odgrywa czynnik genetyczny – defekt białka filagryny. Warunkuje on spadek stopnia uwodnienia warstwy rogowej, co klinicznie daje objawy w postaci suchości i szorstkości skóry, zmniejszenia jej elastyczności, nadmiernego złuszczania i pękania. Tak zmieniona fizycznie i chorobowo skóra staje się dobrym miejscem dla nadkażeń m.in. wirusem mięczaka zakaźnego.

Dodatkowymi czynnikami w AZS są: zaburzenia składu lipidów skóry, dysregulacja w zakresie układu enzymatycznego kinaz serynowych naskórka i procesów złuszczania, wzrost pH powyżej 5,5 oraz zaburzenie proporcji limfocytów Th1 i Th2 na korzyść Th2⁹.

Chorzy na AZS wykazują upośledzoną odporność komórkową dotyczącą skóry jako narządu. Zwiększone ryzyko infekcji skórnych w AZS wynika także ze świądu skóry związanego z chorobą podstawową, który wywołuje odruch drapania (możliwość autoinokulacji i rozsiewu zmian), oraz przewlekłego stosowania zewnętrznej terapii glikokortykosteroidami oraz inhibitorami kalcyneuryny, co pogłębia obecny już stan miejscowej immunosupresji w skórze (możliwość rozsiewu zmian i powstania m.in. wyprysku mięczakowego).