Niedokrwistość z niedoboru żelaza (NNŻ) jest najczęstszym zaburzeniem hematologicznym wieku dziecięcego i młodzieńczego oraz najczęstszą postacią niedokrwistości. Częstość występowania NNŻ w krajach uprzemysłowionych wynosi 20,1% wśród dzieci w wieku od 0 do 4 lat i 5,9% w wieku od 5 do 14 lat (39-48,1% w krajach rozwijających się)¹. Jest to niedokrwistość hipochromiczna i mikrocytarna, charakteryzująca się wartościami hemoglobiny (Hb) poniżej normy dla płci i wieku oraz obniżoną średnią objętością krwinki czerwonej (MCV – mean corpuscular volume) i średnią zawartością hemoglobiny w krwince (MCH – mean corpuscular hemoglobin). Żelazo jest niezbędnym składnikiem odżywczym dla rozwoju płodu, niemowlęcia i dziecka^1-4. Zawartość tego pierwiastka w organizmie zależy od jego spożycia i wchłaniania z pożywieniem. Homeostaza żelaza jest zależna od równowagi między jego wchłanianiem a uwalnianiem z komórek, gdzie jest ono magazynowane i poddawane recyklingowi^1-4.

Patogeneza i przyczyny NNŻ

Patogeneza niedokrwistości z niedoboru żelaza jest złożona^1-5. Zaburzenie to może być spowodowane zmniejszonym spożyciem żelaza w diecie lub zwiększonym zapotrzebowaniem na żelazo, ostrą bądź przewlekłą utratą krwi oraz zaburzeniami wchłaniania żelaza w jelitach (tab. 1). W dzieciństwie obserwuje się dwa szczyty występowania NNŻ: w okresie niemowlęcym i młodzieńczym, kiedy zachodzi duża rozbieżność między małym spożyciem żelaza w diecie a dużym zapotrzebowaniem organizmu na ten pierwiastek, które wynika z szybkiego tempa wzrostu. Istnieje kilka mechanizmów patofizjologicznych, które na różnych etapach rozwoju mogą sprzyjać wystąpieniu NNŻ przy braku choroby podstawowej.

W pierwszych miesiącach życia zapotrzebowanie na żelazo jest zaspokajane przez zapasy żelaza zgromadzone w czasie życia płodowego. Między 6 a 12 miesiącem życia wzmożona erytropoeza i wyczerpywanie się prenatalnych zapasów żelaza zwiększają zapotrzebowanie na żelazo, którego nie zaspokaja już mleko matki. Przedłużanie wyłącznego karmienia piersią może być związane z wysokim kosztem pokarmów zawierających żelazo hemowe, co jest częste w krajach rozwijających się, lub z błędnym poglądem, że mleko jest zdrowe i odżywcze. W rzeczywistości niedobory żywieniowe są nadal najczęstszą przyczyną niedoboru żelaza, nawet w krajach uprzemysłowionych^1,2. Pediatrzy i lekarze rodzinni powinni kontrolować nawyki żywieniowe swoich pacjentów. Błędy dietetyczne mogą wynikać z czynników kulturowych, trendów żywieniowych lub z braku odpowiedniej wiedzy.