Stwardnienie rozsiane (MS – multiple sclerosis) jest przewlekłą chorobą ośrodkowego układu nerwowego (OUN) prowadzącą do wieloogniskowego uszkodzenia mieliny i aksonów, skutkującą szerokim spektrum objawów neurologicznych i przyczyniającą się do rozwoju niepełnosprawności. Dotyczy najczęściej ludzi młodych, powodując istotne konsekwencje zdrowotne i społeczne¹. Wczesne i precyzyjne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie dla szybkiego wdrożenia leczenia immunomodulującego oraz poprawy rokowania. Aktualizacja kryteriów McDonalda dokonana w 2024 r. służy zarówno przyspieszeniu, jak i zwiększeniu dokładności diagnostyki MS, wprowadzając wiele innowacyjnych zmian, obejmujących nowe podejście do oceny wyników badania rezonansu magnetycznego (MR), rozsiewu w przestrzeni i czasie (DIS – dissemination in space; DIT – dissemination in time) oraz wykorzystania markerów płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR).

Stwardnienie rozsiane – podstawy kliniczne, etiologia i epidemiologia

MS pozostaje istotnym wyzwaniem zdrowotnym i społecznym, co wynika z przewlekłego charakteru choroby, jej początku w młodym wieku oraz długofalowych konsekwencji ekonomicznych i funkcjonalnych. Badania epidemiologiczne wskazują, że częstość występowania MS w Polsce wynosi ok. 156 przypadków na 100 000 mieszkańców, co przekłada się na ok. 50 000-55 000 chorych², przy czym w ostatnich latach obserwuje się tendencję wzrostową – może to być związane z większą dostępnością metod diagnostycznych oraz większą świadomością choroby.

Od momentu wprowadzenia w 2001 r. kryteriów McDonalda diagnostyka MS przeszła istotną ewolucję, odzwierciedlającą dynamiczny rozwój technik neuroobrazowania z zastosowaniem MR oraz rosnącą wiedzę na temat patofizjologii tego schorzenia. Kolejne rewizje kryteriów (2005, 2010, 2017) stopniowo poszerzały możliwości rozpoznania MS poprzez precyzyjniejsze definiowanie DIS i DIT, a także włączenie badań PMR jako elementu wspomagającego diagnozę³. Najnowsza rewizja kryteriów McDonalda z 2024 r. stanowi kolejny przełom diagnostyczny, wprowadzając m.in. nerw wzrokowy jako odrębną lokalizację anatomiczną, nowe markery obrazowe MR oraz kładąc większy nacisk na biomarkery choroby⁴. Zmiany te mają na celu zwiększenie czułości diagnostycznej i umożliwienie wcześniejszego rozpoznania MS – również u pacjentów z nietypowym początkiem choroby. Najistotniejsze różnice między rewizją kryteriów McDonalda z 2017 r. a najnowszą aktualizacją z 2024 r., dotyczące podejścia do diagnostyki MS, zestawiono w tabeli 1.