Neurologia

Nagłe zaburzenia mowy i świadomości
Jak nie przegapić udaru?

prof. dr hab. n. med.Beata Łabuz-Roszak

Klinika Neurologii, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. św. Jadwigi w Opolu, Instytut Nauk Medycznych, Uniwersytet Opolski

Adres do korespondencji:

prof. dr hab. n. med. Beata Łabuz-Roszak

Klinika Neurologii, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. św. Jadwigi, Instytut Nauk Medycznych, Uniwersytet Opolski

ul. Wodociągowa 4, 45-221 Opole

e-mail: beata.labuzroszak@uni.opole.pl

  •  W niniejszym artykule opisano rodzaje udaru mózgu, spektrum objawów klinicznych z naciskiem na pogłębione zaburzenia mowy i świadomości, a także diagnostykę różnicową. Przedstawiono ponadto zasady leczenia przyczynowego (dożylna tromboliza [IVT – intravenous thrombolysis], trombektomia mechaniczna [MT – mechanical trombectomy]) wraz z praktycznym algorytmem postępowania w warunkach szpitalnego oddziału ratunkowego (SOR)

Nagłe zaburzenia mowy i/lub świadomości należą do objawów o wysokiej wartości alarmowej, jednak w praktyce SOR oraz izby przyjęć bywają niejednokrotnie błędnie kwalifikowane jako zaburzenia metaboliczne, zatrucie, majaczenie lub stan ponapadowy. Tymczasem mogą stanowić jedyną manifestację udaru mózgu.

Rozpoznanie i typy udarów

Klasyczna definicja World Health Organization (WHO) z 1970 r. określała udar jako gwałtownie rozwijające się kliniczne objawy ogniskowego lub globalnego zaburzenia czynności mózgu, które trwają >24 godz. lub prowadzą do zgonu bez innej przyczyny niż naczyniowa1. We współczesnym rozpatrywaniu udaru uwzględnia się poprawę po zastosowanym leczeniu przyczynowym (trombolizy dożylnej lub trombektomii) – w tym wypadku warunkiem niezbędnym do rozpoznania udaru nie jest już utrzymywanie się objawów >24 godz. W dobie diagnostyki obrazowej podkreśla się ponadto konieczność integrowania obrazu klinicznego z neuroobrazowaniem oraz rozróżniania udaru od jego mimikr (stroke mimics), czyli stanów chorobowych, które go naśladują2-4.

Udar mózgu pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów i trwałej niesprawności na świecie. Globalne dane wskazują na duże obciążenie populacyjne i ekonomiczne, a ryzyko rośnie wraz z wiekiem oraz kumulacją czynników naczyniowych5. Z perspektywy medycyny ratunkowej szczególnie istotne jest, że część udarów ma prezentację nietypową (np. izolowana afazja, izolowane zaburzenia świadomości, zawroty głowy), co zwiększa ryzyko opóźnienia rozpoznania6,7.

Ze względu na patomechanizm wyróżnia się następujące udary mózgu:

  • niedokrwienny ([IS – ischaemic stroke] ok. 80-85% przypadków)
  • krwotoczny/śródmózgowy (HS – haemorrhagic stroke)
  • krwotok podpajęczynówkowy (SAH – subarachnoid hemorrhage).

Etiologię IS określa się najczęściej wg klasyfikacji Trial of ORG 10172 in Acute Stroke Treatment (TOAST) wyróżniającej następujące jego kategorie zależne od etiologii:

  • aterogennej – spowodowane miażdżycą dużych tętnic wewnątrz- i/lub zewnątrzczaszkowych
  • sercowo-zatorowej (kardiogennej)
  • lakunarnej – związanej z chorobą małych naczyń
  • innej (np. zapalenie naczyń, wrodzone zaburzenia krzepnięcia, rozwarstwienie tętnic, przetrwały otwór owalny [PFO – patent foramen ovale])
  • nieustalonej.
Do góry