• ~34% po zabiegu wyłączenia żołądkowego sposobem Roux-en-Y
• ~28% po rękawowej resekcji żołądka – jest ono nieco mniejsze niż po bypassie (około 35% mniejsze w niektórych analizach), ale wciąż znaczące.

Po operacji RYGB ryzyko kamicy pęcherzyka żółciowego jest zazwyczaj wyższe niż po SG z kilku kluczowych powodów. Różnica wynika głównie z anatomicznych i fizjologicznych zmian wprowadzanych przez RYGB.

Główne powody większego ryzyka powstawania kamicy żółciowej po zabiegu RYGB:

• wykluczenie dwunastnicy i zmiany w krążeniu jelitowo-wątrobowym (enterohepatic circulation) – po zabiegu RYGB pokarm omija dwunastnicę i początkowy odcinek jelita cienkiego, a to zaburza normalne wydzielanie cholecystokininy, która stymuluje skurcz pęcherzyka żółciowego. W konsekwencji dochodzi do zastoju żółci, co sprzyja krystalizacji cholesterolu i powstawaniu kamieni
• większe ryzyko uszkodzenia gałęzi wątrobowej nerwu błędnego (vagus nerve) – podczas operacji RYGB częściej dochodzi do uszkodzenia lub nacięcia tej gałęzi nerwu, co dodatkowo pogarsza motorykę (ruchy) pęcherzyka żółciowego i nasila zastój żółci. Podczas zabiegów SG ryzyko uszkodzenia nerwu jest mniejsze
• szybsza i większa utrata masy ciała – po zabiegu RYGB często obserwuje się bardziej dynamiczną redukcję masy ciała w pierwszych miesiącach po operacji (szczególnie przy wyższym wyjściowym wskaźniku masy ciała [BMI – body mass index]). Szybka mobilizacja cholesterolu z tkanki tłuszczowej do wątroby powoduje przesycenie żółci cholesterolem, co jest klasycznym czynnikiem litogennym (kamieniotwórczym)
• zmiany w składzie żółci i inne czynniki, takie jak: zwiększone wydzielanie cholesterolu do żółci, zaburzenia równowagi kwasów żółciowych, zmiany w mikrobiocie jelitowej i stężeniu hormonów (np. GLP-1, inne peptydy) – te następstwa są silniejsze w związku z malabsorpcyjno-restrykcyjnym charakterem bypassu niż po czysto restrykcyjnym zabiegu SG.

Czynniki zwiększające ryzyko kamicy żółciowej:

• wysoki wyjściowy BMI i duża całkowita utrata masy ciała (%TWL – % total weight loss)
• kamica w wywiadzie rodzinnym
• płeć żeńska, wiek >40 lat, pewne choroby towarzyszące (np. cukrzyca, dyslipidemia).

Skuteczne metody zapobiegania powstawaniu kamicy żółciowej u chorych z szybką utratą masy ciała

Metody farmakologiczne

Kwas ursodeoksycholowy (UDCA – ursodeoxycholic acid) to najlepiej udokumentowana i zalecana metoda profilaktyki kamicy żółciowej. UDCA zmniejsza litogenność (skłonność do tworzenia kamieni) żółci poprzez:

• redukcję wydzielania cholesterolu do żółci
• zwiększenie puli kwasów żółciowych
• poprawę kurczliwości pęcherzyka.

Metaanalizy i badania kliniczne konsekwentnie potwierdzają skuteczność UDCA:

• zmniejsza ryzyko powstania kamieni o 60-87% (RR 0,13-0,36 w zależności od analizy)
• zmniejsza częstość występowania kamicy objawowej i ogranicza potrzebę wykonania cholecystektomii
• korzyści są widoczne już po 3 miesiącach stosowania, największa skuteczność obserwowana w okresie 6-12 miesięcy.

Zalecane dawkowanie i czas stosowania UDCA:

• dawka 500-600 mg/24 h (czasami 300-1200 mg w zależności od protokołu) – dawki ≤600 mg/24 h wydają się wystarczająco skuteczne
• zalecane przyjmowanie przez minimum 6 miesięcy, optymalnie przez okres największej utraty masy ciała (zwykle 6-12 miesięcy) lub do czasu stabilizacji wagi.

Wyniki randomizowanego, kontrolowanego placebo badania UPGRADE oraz licznych metaanaliz potwierdzają, że UDCA jest bezpieczny i dobrze tolerowany przez pacjentów bariatrycznych. Niektóre ośrodki stosują UDCA rutynowo u wszystkich chorych, inne zaś selektywnie u osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka.

Uwaga! UDCA nie zastępuje diagnostyki u pacjentów z kamieniami stwierdzonymi przed operacją. Decyzja o jednoczesnej cholecystektomii jest podejmowana indywidualnie, adekwatnie do stanu i potrzeb pacjenta (nie jest zalecana rutynowo u wszystkich).

Strategie dietetyczne i behawioralne

• Unikanie bardzo restrykcyjnych diet – jeśli to możliwe, zaleca się stopniową utratę masy ciała (choć po operacji bariatrycznej nie zawsze da się tego uniknąć).
• Regularne, częste, małe posiłki – zapobiegają one zastojowi żółci (pęcherzyk kurczy się w odpowiedzi na posiłki).
• Dieta bogata w błonnik – zaleca się spożywanie produktów pełnoziarnistych, warzyw, owoców (jagód), zdrowych tłuszczów roślinnych (takich jak oliwa, awokado, orzechy w umiarkowanych ilościach).
• Ograniczenie cukrów prostych i tłuszczów nasyconych – choć po bariatrii dieta jest już modyfikowana.
• Odpowiednie nawodnienie – picie odpowiedniej ilości wody wspomaga rozcieńczenie żółci.
• Aktywność fizyczna — umiarkowana aktywność fizyczna poprawia motylność dróg żółciowych.

Regularne posiłki są szczególnie ważne u pacjentów po operacjach pomostowych, u których objętość żołądka jest mała.