Wnioski i porady praktyczne na temat metod antykoncepcji awaryjnej dostępnych w Polsce15

  • Najskuteczniejszą metodą antykoncepcji postkoitalnej jest wkładka wewnątrzmaciczna z miedzią założona do 5 dni po niezabezpieczonym stosunku.
  • Główne schematy doustnej antykoncepcji awaryjnej obejmują pojedynczą dawkę LNG (1,5 mg) lub pojedynczą dawkę UPA (30 mg).
  • LNG i UPA działają głównie poprzez hamowanie lub opóźnianie owulacji; dane nie potwierdzają ich wpływu na zakłócanie implantacji.
  • Otyłość może być czynnikiem zwiększającym ryzyko zajścia w ciążę po zastosowaniu LNG lub UPA jako antykoncepcji awaryjnej.
  • Skuteczność doustnej hormonalnej antykoncepcji postkoitalnej mogą zmniejszyć przyjmowane przez pacjentkę leki będące induktorami cytochromu P450.
  • Rozpoczęcie tradycyjnej antykoncepcji hormonalnej jest możliwe natychmiast po przyjęciu LNG oraz 5 dni po przyjęciu UPA.
  • Wszystkie dostępne aktualnie metody antykoncepcji postkoitalnej są bezpieczne; nie zidentyfikowano żadnych poważnych działań niepożądanych wśród użytkowniczek antykoncepcji awaryjnej.
  • Zaleca się unikanie stosowania wkładki wewnątrzmacicznej z miedzią jako metody antykoncepcji awaryjnej u kobiet z grupy wysokiego ryzyka chorób przenoszonych drogą płciową.

ABSTRACT

Safety and efficacy of post-coital contraception

Emergency contraception is a method used to prevent pregnancy after unprotected sexual intercourse, contraceptive failure, or sexual assault. Its goal is to reduce the risk of pregnancy, but it should not be used regularly, as more effective methods are available. In Poland, the most commonly used options are pills containing ulipristal acetate (UPA) or levonorgestrel (LNG), as well as copper intrauterine devices (IUDs). In the United States, the levonorgestrel IUD is also recommended.

The mechanism of action of hormonal methods involves delaying ovulation or disrupting sperm maturation, and the copper IUD may also prevent the implantation of a fertilized egg. The effectiveness of these methods varies slightly: the copper IUD is the most effective (0.09% pregnancy rate), while UPA and LNG pills have higher pregnancy rates (ranging from 0.9% to 1.8%).

Side effects mainly include nausea, vomiting, and changes in the menstrual cycle, but the method is generally well tolerated. A pilot program in Poland, which allows pharmacists to prescribe emergency contraception, aims to improve access to these methods.

All forms of emergency contraception should be available without a prescription, as recommended by the WHO, so that women can use them when needed.

Piśmiennictwo

1. Salcedo J, Cleland K, Bartz D, et al. Society of Family Planning clinical recommendation: emergency contraception. Contraception 2023;121:109958. doi: 10.1016/j.contraception.2023.109958

2. Sierpniowska O, Jędra A, Waszyk-Nowaczyk M; Zespół ds. Standaryzacji Opieki Farmaceutycznej Naczelnej Izby Aptekarskiej i Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne. Antykoncepcja awaryjna. Wytyczne dla farmaceutów. Warszawa: Naczelna Izba Aptekarska, 2024. https://www.nia.org.pl/wp-content/uploads/2024/05/antykoncepcja-awaryjna-wytyczne-dla-farmaceutow-wyd-I.pdf. Dostęp 6.04.2025

3. Li RHW, Lo SST, Cameron ST. Hormonal methods for emergency contraception. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol 2024;97:102550. doi: 10.1016/j.bpobgyn.2024.102550

4. WHO. Emergency contraception. World Health Organization, 2021. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/emergency-contraception. Dostęp 6.04.2025

5. Mierzejewska A, Walędziak M, Merks P, et al. Emergency contraception – a narrative review of literature. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2024;299:188-92. doi: 10.1016/j.ejogrb.2024.06.015

6. Gaio GS, Kemczenski F, Erzinger G, et al. Comparison of levonorgestrel in different forms and copper intrauterine devices for emergency contraception: a systematic review and meta-analysis. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2025;305:153-8. doi: 10.1016/j.ejogrb.2024.12.022

7. Shen J, Che Y, Showell E, et al. Interventions for emergency contraception. Cochrane Database Syst Rev 2019;1(1):CD001324. doi: 10.1002/14651858.CD001324.pub6

8. Le Corvaisier C, Capelle A, France M, et al. Drug interactions between emergency contraceptive drugs and cytochrome inducers: literature review and quantitative prediction. Fundam Clin Pharmacol 2021;35(2):208-16. doi: 10.1111/fcp.12601

9. Edelman A, Jensen JT, Brown J, et al. Emergency contraception for individuals weighing 80 kg or greater: a randomized trial of 30 mg ulipristal acetate and 1.5 mg or 3.0 mg levonorgestrel. Contraception 2024;137:110474. doi: 10.1016/j.contraception.2024.110474

10. Jatlaoui TC, Curtis KM. Safety and effectiveness data for emergency contraceptive pills among women with obesity: a systematic review. Contraception 2016;94(6):605-11. doi: 10.1016/j.contraception.2016.05.002

11. Li RHW, Lo SST, Gemzell-Danielsson K, et al. Oral emergency contraception with levonorgestrel plus piroxicam: a randomised double-blind placebo-controlled trial. Lancet 2023;402(10405):851-8. doi: 10.1016/S0140-6736(23)01240-0

12. Cahill EP, Lerma K, Shaw KA, et al. Potential candidate for oral pericoital contraception: evaluating ulipristal acetate plus cyclo-oxygenase-2 inhibitor for ovulation disruption. BMJ Sex Reprod Health 2022;48(3):217-21. doi: 10.1136/bmjsrh-2021-201446

13. Leelakanok N, Methaneethorn J. A systematic review and meta-analysis of the adverse effects of levonorgestrel emergency oral contraceptive. Clin Drug Investig 2020;40(5):395-420. doi: 10.1007/s40261-020-00901-x

14. Brim ACS, Barretto VRD, Reis-Oliveira JG, et al. Risk factors for ectopic pregnancy occurrence: systematic review and meta-analysis. Int J Gynaecol Obstet 2025;168(3):919-32. doi: 10.1002/ijgo.15965

15. Seremak-Mrozikiewicz A, Drosdzol-Cop A, Bomba-Opoń D i wsp. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące stosowania antykoncepcji awaryjnej zawierającej lewonorgestrel lub octan uliprystalu. https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2024-04/EC-PTGiP%2025.03.2024_0.pdf. Dostęp 25.03.2024

Do góry