dr n. med. i n. o zdr. Magdalena Pluta

prof. dr hab. n. med. Magdalena Marczyńska

Polacy coraz chętniej udają się wraz z dziećmi w egzotyczne zakątki świata. Podróżowanie, poza aspektem poznawczym, wiąże się z istotnym ryzykiem zdrowotnym. Nawet 50% turystów doświadcza w trakcie wyjazdu biegunki podróżnych. Dominującym czynnikiem etiologicznym pozostają bakterie z rodzaju Escherichia spp. (a wśród nich zakażenie enterotoksyczną Escherichia coli [ETEC – enterotoxigenic Escherichia coli]), Campylobacter spp., Shigella spp. i Salmonella spp. Antybiotykoterapia jest uzasadniona w szczególnych przypadkach. Empirycznie stosowane są azytromycyna i ryfaksymina. Specjalistyczna konsultacja przedwyjazdowa oraz przestrzeganie higieny żywienia pozwalają zminimalizować ryzyko biegunki podróżnych.

Epidemiologia

Według najnowszego raportu United Nations World Tourism Organization (UNWTO) w 2025 roku w podróż udało się 1,5 mld osób na świecie (wzrost o 4% w porównaniu z rokiem poprzednim). To kolejny rekordowy rok w międzynarodowym ruchu turystycznym od czasu zakończenia pandemii COVID-19¹.

Najwyższy wzrost odsetka odwiedzających odnotowano w Afryce (+8%) oraz w rejonie Azji i Pacyfiku (+6%). W podziale na podregiony największa liczba podróżnych udała się do Afryki Północnej, Azji Północno-Wschodniej, Europy Zachodniej oraz w rejon Basenu Morza Śródziemnego.

Podobny trend w turystyce obserwuje się wśród mieszkańców Polski. Według szacunków Ministerstwa Sportu i Turystyki w 2023 roku Polacy odbyli 13,6 mln podróży zagranicznych (tj. o 16% więcej niż w poprzednim roku). Polscy turyści wprawdzie najczęściej odwiedzają kraje europejskie (Niemcy, Włochy, Wielką Brytanię, Hiszpanię, Grecję, Czechy oraz Chorwację), ale coraz chętniej udają się wraz z rodzinami (niejednokrotnie z niemowlętami) w egzotyczne zakątki świata². Głównymi celami podróży pozostają: wypoczynek, rekreacja oraz odwiedziny u krewnych lub znajomych.

Rycina 1. Ryzyko zachorowania na biegunkę podróżnych w różnych częściach świata⁷

Podróżowanie oprócz niezaprzeczalnego waloru poznawczego wiąże się również z istotnym ryzykiem zdrowotnym. Szacuje się, że nawet połowa osób udających się do krajów rozwijających się doświadcza problemów zdrowotnych w trakcie podróży lub pobytu na miejscu. Najczęściej są to: zaburzenia żołądkowo-jelitowe, choroby skóry, infekcje górnych dróg oddechowych, gorączki o nieustalonej etiologii, denga, malaria, ugryzienia przez zwierzęta oraz ukąszenia owadów i pajęczaków^3-5. Zakażenia przewodu pokarmowego stanowią najpowszechniejszy problem zdrowotny i dotykają 20-56% wszystkich turystów⁶. Ryzyko wystąpienia epizodu biegunki zwiększa się wraz z czasem trwania wyjazdu, jednak częstość występowania jest największa w pierwszym tygodniu i maleje w kolejnych tygodniach podróży. Rzeczywista częstość występowania objawów nieżytu jelitowego zależy od:

• miejsca docelowego – ryzyko zachorowania jest największe w przypadku wyjazdu do krajów Afryki, Ameryki Południowej i Ameryki Środkowej, Azji Południowo-Wschodniej i Bliskiego Wschodu (ryc. 1)
• rodzaju podróży (biwak, camping, hostel, pobyt u krewnych)⁸
• czasu trwania podróży (dni vs tygodnie)
• aktywności podróżnego – nieprzestrzeganie zasad higieny osobistej i żywienia; korzystanie z atrakcji wodnych (kąpiele w basenie/otwartych zbiornikach wodnych)
• wieku podróżnego – najczęściej chorują osoby młode (w wieku 20-30 lat), co może wynikać z większej swobody zachowania i tendencji do eksperymentów żywieniowych⁹; w przypadku osób starszych, niemowląt i małych dzieci biegunka może przebiegać ciężej z uwagi na tendencję do odwodnienia oraz utraty elektrolitów^10,11
• współistniejących chorób oraz przyjmowanych na stałe leków (np. zobojętniających pH soku żołądkowego)
• kontaktu z lokalnymi zwierzętami (kolonizacja Giardia spp. m.in. kotów i psów)¹².

Poniżej omówiono kluczowe zagadnienia dotyczące biegunki podróżnych u dzieci.

Definicja

Biegunka podróżnych jest zespołem objawów, na który składa się oddawanie 3 lub więcej luźnych stolców w ciągu doby (z patologicznymi domieszkami lub bez nich) z co najmniej jednym objawem towarzyszącym ze strony przewodu pokarmowego (bóle brzucha, bolesne skurcze, parcie na stolec, wzdęcia, nudności, wymioty)¹³. Przebieg może być bezgorączkowy. U niemowląt karmionych wyłącznie piersią biegunkę rozpoznaje się na podstawie zwiększającej się nagle częstości oddawania stolców lub zmiany ich charakteru¹⁴.

Obecnie International Society of Travel Medicine (ISTM), stosując kryteria funkcjonalne, wyróżnia 3 typy biegunki podróżnych: łagodną, umiarkowaną i ciężką (tab. 1)¹⁵.

Tabela 1. Podział biegunek podróżnych

Do zakażenia dochodzi drogą fekalno-oralną. Objawy występują najczęściej już w trakcie podróży lub w ciągu 2 tygodni po powrocie z regionu o niskim standardzie sanitarnym (u 1% podróżnych powyżej miesiąca od powrotu)¹³.