Zwężenie zastawki mitralnej (ryc. 3) jest przyczyną środkowo-późnorozkurczowego szmeru typu decrescendo. Jeśli w zastawce są obecne istotne zwapnienia, zamknięcie jej staje się głośne, co powoduje wyraźniejszy niż fizjologicznie tzw. kłapiący I ton, a także tzw. trzask otwarcia ujścia mitralnego, krótko po II tonie, od czego zaczyna się szmer. Jest to szmer cichy, o niskich częstotliwościach, nazywany turkotem rozkurczowym. Często trwa dość krótko (nie do końca rozkurczu), co utrudnia jego wysłuchanie. Istotnej stenozie mitralnej z reguły towarzyszy migotanie przedsionków, jednak w przypadku zachowanego rytmu zatokowego i tym samym funkcji przedsionka szmer nieco się zmienia – stwierdza się wzmocnienie przedskurczowe. Turkot rozkurczowy słyszymy tylko na koniuszku serca, najlepiej przy ułożeniu chorego na lewym boku. Trzask otwarcia zastawki można wysłuchać przy lewym brzegu mostka. Zjawiska osłuchowe stenozy mitralnej nie wykazują promieniowania.  

Niedomykalność zastawki aortalnej

Niedomykalność zastawki aortalnej (ryc. 4) wywołuje cichy, chuchający wczesno-śródrozkurczowy szmer wysokich częstotliwości typu decrescendo. Jest najlepiej słyszalny przy lewym brzegu mostka na siedząco, przy pochyleniu pacjenta do przodu, a także w rzucie anatomicznym zastawki aortalnej. Jest to jeden z najtrudniejszych do wysłuchania szmerów. Pewną pułapką bywa to, że istotna, ciężka niedomykalność aortalna z cichym szmerem rozkurczowym jednocześnie charakteryzuje się przeważnie głośnym szmerem wyrzutowym, gdyż przez zastawkę aortalną przepływa zwiększona objętość krwi, co powoduje jej względne zwężenie (ryc. 5). Szmer wyrzutowy typu crescendo–decrescendo jest jednak wysłuchiwany w rzucie anatomicznym zastawki aortalnej i przy lewym brzegu mostka, bez promieniowania charakterystycznego dla stenozy aortalnej. Kolejnym zjawiskiem, które może utrudnić rozpoznanie niedomykalności aortalnej, jest to, że fala zwrotna może spływać po przednim płatku zastawki mitralnej, zaburzając jego otwieranie i powodując czynnościowe, względne zwężenie tej zastawki (ryc. 6). Powstaje wtedy turkoczący szmer końcoworozkurczowy (tzw. szmer Austina Flinta), podobny do szmeru organicznej stenozy mitralnej, jednak bez kłapiącego I tonu i trzasku otwarcia zastawki.      

Niedomykalność zastawki mitralnej

Niedomykalność zastawki mitralnej (ryc. 7) objawia się holosystolicznym szmerem o średnio wysokiej częstotliwości i syczącym/chuchającym charakterze. Najlepiej jest słyszalny w pozycji lewobocznej na koniuszku serca i promieniuje do linii pachowej, a nawet poza nią. U podstawy serca w zasadzie nie można go wysłuchać. Szmer wywołany mało istotną niedomykalnością może być wczesno-śródskurczowy. Wypadanie płatka zastawki mitralnej wywołuje również szmer skurczowy, jednak występuje on w późnym okresie skurczu i jest poprzedzony klikiem śródskurczowym.  

Wady zastawek prawej strony serca

Wady zastawek prawej strony serca powodują szmery podobne do pochodzących z zastawek lewostronnych. Na ogół są cichsze i mniej wyraźne. Szmery zwężenia i niedomykalności zastawki trójdzielnej osłuchuje się w IV-V międzyżebrzu po lewej i/lub prawej stronie mostka, a szmery pochodzące z zastawki tętnicy płucnej w II-III międzyżebrzu po lewej stronie mostka. Charakterystyczną, bardzo ważną cechą szmerów prawostronnych jest ich narastająca głośność w czasie wdechu, tzw. objaw Rivera Carvalla.

Zawężanie w drodze odpływu lewej komory

Zawężanie w drodze odpływu lewej komory (ryc. 8) generuje szmer wyrzutowy podobny do szmeru stenozy aortalnej, ale na ogół o wyższych częstotliwościach (czasem jest „gwiżdżący”), późniejszym szczycie głośności oraz nieco krótszym czasie trwania. Najwyraźniej słychać go w dolnej części mostka i na koniuszku.  

Wady z przeciekiem lewo-prawym

Spotykane u dorosłych wrodzone wady z przeciekiem lewo-prawym charakteryzują się szmerami zależnymi od hemodynamiki tych wad. W ubytku przegrody międzykomorowej (ryc. 9) wysokie ciśnienie w lewej komorze powoduje szybki przepływ krwi do prawej komory i głośny, dźwięczny szmer holosystoliczny słyszalny między III a V lewym międzyżebrzem przy mostku. Ubytek w przegrodzie międzyprzedsionkowej z powodu niskiego ciśnienia w obu przedsionkach, mimo przepływu lewo-prawego, nie wywołuje charakterystycznego szmeru. Przy istotnym przecieku występuje sztywne rozdwojenie II tonu i pojawiają się dość ciche szmery, które wynikają ze zwiększonego przepływu przez zastawki prawokomorowe (ryc. 10). Objawem ich względnego zwężenia jest szmer wyrzutowy nad zastawką płucną i szmer rozkurczowy napływu przez zastawkę trójdzielną. Może to wystąpić u osób młodych we wczesnej fazie wady. U starszych natomiast będą dominować zjawiska związane ze skutkiem tej wady – nadciśnieniem płucnym (ryc. 11), czyli cichy szmer niedomykalności zastawki tętnicy płucnej (szmer Grahama Steella) i szmer niedomykalności trój­dzielnej.      

Przetrwały przewód tętniczy Botalla