Ze względu na etiopatogenezę oraz obraz kliniczny zapalenia trzustki u dzieci dzieli się na^1-5:

• OZT
• ostre nawracające zapalenie trzustki (ONZT)
• przewlekłe zapalenie trzustki (PZT).

Ostre zapalenie trzustki

Ostre zapalenie trzustki jest ostrym procesem zapalnym tego narządu, charakteryzującym się w większości przypadków nagłym wystąpieniem ostrego bólu w nadbrzuszu z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami oraz podwyższeniem stężenia enzymów trzustkowych w surowicy krwi^1,2,4-6.

Rozpoznanie u dzieci

Podstawę definicji oraz rozpoznawania OZT u dzieci stanowią kryteria opracowane w Atlancie w 1992 r. – uaktualnione i zrewidowane. Składają się na nie^1-6:

• ból brzucha (po wykluczeniu ostrych przyczyn chirurgicznych pozatrzustkowych)
• podwyższona aktywność lipazy lub amylazy w surowicy krwi co najmniej 3-krotnie przekraczająca górną granicę normy (GGN)
• zmiany charakterystyczne dla OZT w badaniach obrazowych (USG, TK, magnetycznym rezonansie jądrowym [NMR – nuclear magnetic resonance]).

Powyższe kryteria uważa się za spełnione, gdy występują co najmniej 2 spośród 3 wyżej opisywanych objawów klinicznych i/lub zmian stwierdzanych w badaniach.

Przyczyny

Istnieje wiele czynników doprowadzających w populacji pediatrycznej do uruchomienia enzymatycznej kaskady skutkującej autolizą trzustki oraz powstawaniem licznych powikłań^1,3-5,7-13.

Należy pamiętać, że przyczyny OZT u dzieci są różnorodne i zasadniczo inne niż u dorosłych, u których na pierwszy plan wysuwają się zwłaszcza dwa, tj. spożycie alkoholu oraz kamica żółciowa. W tabeli 1 przedstawiono wybrane czynniki etiologiczne OZT^3-5,12,14.

Tabela 1. Wybrane czynniki etiologiczne ostrego zapalenia trzustki w populacji pediatrycznej^3-5,12,14

Szczególną rolę w etiologii OZT dotykającego dzieci odgrywają urazy jamy brzusznej (najczęściej tzw. uraz rowerowy), często wpływ mają też infekcje, zażywane leki oraz wady wrodzone dróg żółciowych, trzustki i/lub przewodów trzustkowych bądź dwunastnicy.

Anomalie budowy trzustki obserwuje się w blisko 5-20% przypadków chorych na OZT. Najczęstszą anomalią jest trzustka dwudzielna; z drugiej strony prawie 7% populacji ogólnej ma trzustkę dwudzielną, a większość z nich nigdy nie rozwinie zapalenia tego organu. U większości pacjentów z zapaleniem trzustki i trzustką dwudzielną występują dodatkowe czynniki ryzyka.

Do innych anomalii budowy sprzyjających wystąpieniu zapalenia trzustki u dzieci należą:

• zaburzenia połączenia dróg żółciowych i trzustkowych
• torbiele dróg żółciowych typu V
• trzustka obrączkowata.

Wady wrodzone trzustki oraz dróg trzustkowych i wątrobowych powinny być bezwzględnie wykluczone w każdym przypadku nawrotu OZT^1,3,4,10-14.

Pomimo przeprowadzenia bardzo szczegółowej diagnostyki aż w 15-25% przypadkach nie udaje się ustalić bezpośredniego czynnika etiologicznego zapalenia trzustki w populacji pediatrycznej. Niemniej częstość rozpoznawania idiopatycznego ostrego zapalenia trzustki u dzieci stopniowo się zmniejsza dzięki postępowi wiedzy medycznej, zwłaszcza w zakresie diagnostyki, w tym genetycznej i molekularnej^1,3,4,9,11.