Podstawę leczenia u wszystkich pacjentów z kamicą nerkową stanowi zwiększona podaż płynów. Minimalne zalecane spożycie płynów dla dzieci z kamicą wynosi 1,5-2 l/m²/24 h, średnio 2-3 l/m²/24 h²³. W czasie upałów i wysiłku fizycznego oraz u dzieci z dziedzicznymi chorobami metabolicznymi należy zwiększyć spożycie płynów. Ryzyko nawrotu wzrasta wskutek nadmiernego spożycia napojów słodzonych, ponieważ płyny zawierające fruktozę i glukozę zwiększają wydalanie wapnia i szczawianów z moczem.

Dzieci z kamicą wapniową mogą odnieść korzyści ze spożywania napojów bogatych w cytrynian, takich jak lemoniada i sok pomarańczowy, ale zazwyczaj zawierają one znaczne ilości cukru.

Wiadomo, że sód zwiększa wydalanie wapnia z moczem, dlatego zaleca się ograniczenie spożycia sodu do 2-3 mmol/kg/24 h.

Należy unikać również nadmiaru białka zwierzęcego w diecie. Spożycie puryn w diecie jest zbliżone do spożycia białka zwierzęcego i zwiększa wydalanie kwasu moczowego z moczem. Zalecane spożycie białka u dzieci z kamicą moczową powinno być bliskie 100% zalecanego dziennego spożycia (RDA – recommended dietary allowance), aby zapewnić prawidłowy wzrost i rozwój.

Dzieci z kamicą szczawianowo-wapniową i/lub hiperoksalurią powinny unikać pokarmów bogatych w szczawiany (takich jak: buraki, szczypiorek, czekolada, zielona herbata, orzechy, pietruszka, rabarbar, soja, szpinak, karambola, bataty, tofu i otręby pszenne) oraz witaminy C.

Dzieci z kamicą moczową powinny otrzymywać normalną ilość wapnia w diecie. Udokumentowano bowiem, że diety o niskiej zawartości wapnia nie zapobiegają powstawaniu kamieni wapniowych.

Kamicy sprzyjają również niektóre zachowania żywieniowe, takie jak częste jedzenie poza domem oraz spożywanie większej liczby kalorii w przekąskach między posiłkami.

U większej liczby starszych dzieci z kamicą występują również nadwaga lub otyłość^3-5,15.

Leczenie farmakologiczne kamicy u dzieci

Dzieci z ostrymi objawami kamicy moczowodowej (z tzw. kolką nerkową) odczuwają ból, często nudności i wymioty, a u niektórych może dojść do odwodnienia – wszystkie te stany wymagają natychmiastowej interwencji.

Leczenie farmakologiczne polega na stosowaniu inhibitorów receptorów α₁-adrenergicznych (doksazosyny, tamsulozyny) lub antagonistów kanału wapniowego w celu ułatwienia wydalenia kamieni z moczowodu. Równocześnie prowadzi się leczenie przeciwbólowe z użyciem niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz adekwatne nawodnienie pod kontrolą bilansu płynów. Opisane postępowanie podejmuje się w celu zapobiegania zabiegom chirurgicznym.

Szanse na samoistne wydalanie kamieni u dzieci są podobne do obserwowanych u dorosłych, a nawet je przewyższają (do 80% przypadków). Dlatego w przypadku kamieni moczowodowych o średnicy mniejszej niż 4-5 mm u dzieci należy podjąć leczenie zachowawcze, w tym tzw. farmakoterapię wydalniczą, jeśli nie podejrzewa się zakażenia, kontrola bólu jest wystarczająca, a u pacjenta nie stwierdzono ostrego uszkodzenia nerek (pojedynczego układu nerkowego, obustronnej niedrożności).

Jeżeli kamienie nie zostaną samoistnie wydalone w ciągu co najmniej 2 tygodni obserwacji, należy rozważyć interwencję chirurgiczną/endoskopową. U pacjentów z całkowitą niedrożnością dróg moczowych i/lub ciężkim zakażeniem dróg moczowych wskazane są pilne leczenie niedrożności i/lub agresywna antybiotykoterapia.

Przewlekła terapia farmakologiczna jest stosowana u dzieci z nawracającymi kamieniami uwapnionymi lub z chorobami dziedzicznymi powodującymi kamicę układu moczowego. Leczenie ma na celu zmniejszenie stężenia w moczu i przesycenia związkami tworzącymi kamienie.

Przesycenie moczu można zmniejszyć poprzez:

• zmniejszenie wydalania związków tworzących kamienie
• kompleksowanie z inhibitorami tworzenia kryształów
• regulację pH moczu.

Najczęściej stosowanym lekiem w hiperkalciurii jest hydrochlorotiazyd, a jego zalecana dawka wynosi 0,5-2 mg/kg/24 h.

U dzieci z kamieniami wapniowymi i hipocytraturią stosuje się cytrynian potasu w dawce 2-4 mEq/kg/24 h.

Kamienie z kwasu moczowego wymagają terapii alkalizującej (pH moczu <6,5), aby uniknąć ryzyka tworzenia się kamieni fosforanowo-wapniowych. Zastosowanie w tej terapii znajduje cytrynian potasu w średnich dawkach 1-2 mEq/kg/24 h^9,21,23.

Większość dzieci nie wymaga przeprowadzenia zabiegu usunięcia złogów. W razie konieczności niezbędna jest współpraca z urologiem dziecięcym. Opis stosowanych metod wykracza poza ramy niniejszego opracowania.